ERDEM, R., GÜNEŞ UÇAKKUŞ, P., GÜNEŞ, H., ALKAN, A.
Uluslararası Sağlık Yönetimi ve Stratejileri Araştırma Dergisi - 2025;11(3):210-225
Bu çalışma, 1975-2024 yılları arasında Web of Science veri tabanında yayımlanan 108 akademik yayını bibliyometrik yöntemlerle analiz ederek, sağlık hizmetlerinde karbon ayak izi konusundaki literatürün genel yapısını haritalamayı ve gelecekte yapılacak araştırmalara yol göstermeyi amaçlamaktadır. 2024 yılının Ağustos ayında "carbon footprint" ve sağlık hizmetleri odaklı anahtar kelimeler kullanılarak yürütülen tarama sonucunda elde edilen veriler, VOSviewer yazılımı aracılığıyla atıf analizi, ortak kelime ağı ve zamansal eğilim görselleştirmeleriyle değerlendirilmiştir. Analiz bulguları, yayın sayısının 2007 yılından itibaren belirgin bir artış gösterdiğini ve 2024 yılında en yüksek seviyesine ulaştığını ortaya koymaktadır. Bu konuda, ülke bazında en fazla katkı sırasıyla Amerika Birleşik Devletleri (25 yayın), Birleşik Krallık (22) ve Avustralya (11) tarafından yapılmıştır. En üretken kurumlar arasında University of Sydney (8 yayın) ve University of London (7 yayın) öne çıkarken, Frontiers in Public Health (6 yayın) ve BMJ (5 yayın) yayınlarında en çok öne çıkan dergiler olarak belirlenmiştir. Disiplin dağılımı incelendiğinde halk sağlığı ve çevre bilimleri alanlarının (toplam 55 yayın) literatürde daha baskın olduğu görülmektedir. Atıf analizine göre, en etkili yazarlar Forbes McGain (374 atıf, 3 yayın) ve Arunima Malik'tir (374 atıf, 3 yayın). En çok atıf alan makale ise Tennison ve diğerlerinin (2021, 347 atıf) İngiltere Ulusal Sağlık Sistemi'nin (NHS) karbon ayak izini değerlendirdikleri çalışmadır. Anahtar kelime analizinde "carbon footprint" (34 tekrar, 147 bağlantı gücü), "climate change" (9 tekrar, 36 bağlantı gücü) ve "carbon emissions" (7 tekrar, 28 bağlantı gücü) temel kavramlar olarak ön plana çıkmış, pandemi sonrası dönemde "telemedicine" ve "green hospitals" gibi temaların yükselen eğilimler gösterdiği saptanmıştır. Sonuç olarak, elde edilen bulgular sağlık hizmetlerinde karbon ayak izi araştırmalarının çok disiplinli bir yapıya sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Sağlık sektörünün iklim değişikliğine karşı direncinin artırılması için hem disiplinlerarası hem de uluslararası iş birliklerinin yapılması ve daha kapsamlı çalışmaların yürütülmesi önemli görülmektedir.
