Esra ÇATALTEPE, Ayşe FADILOĞLU, Eda ÇEKER
Bağcılar Tıp Bülteni - 2026;11(3):387-395
Amaç: Bu çalışmada, toplumda yaşayan 80 yaş ve üzerindeki bireylerde kapsamlı geriatrik değerlendirme bileşenlerini kullanarak disabilite ile ilişkili çok boyutlu faktörlerin belirlenmesi ve disabilite olasılığını tahmin etmeye yönelik bir nomogramın geliştirilmesi amaçlandı. Yöntem: Kesitsel tasarımdaki çalışmaya toplumda yaşayan 80 yaş ve üzerindeki 385 birey dahil edildi. Disabilite, temel günlük yaşam aktiviteleri ve/veya enstrümantal günlük yaşam aktivitelerinde (EGYA) en az bir alanda bağımlılık olarak tanımlandı. Aday değişkenler arasında bilişsel durum (mini-mental durum muayenesi; MMSE), beslenme durumu (mini nütrisyonel değerlendirme-kısa form), depresif belirtiler (geriatrik depresyon ölçeği), kırılganlık (Fried kırılganlık fenotipi), C-reaktif protein, ilaç sayısı ve demografik özellikler yer aldı. Disabilite ile ilişkili bağımsız faktörler tam verisi bulunan 371 katılımcıda çok değişkenli lojistik regresyon analizi ile değerlendirildi. Nomogram; yaş, MMSE, kırılganlık, ilaç sayısı ve log(CRP) içeren beş değişkenli model temel alınarak oluşturuldu. Modelin ayırt edici gücü ROC eğrisi altında kalan alan (AUC) ile değerlendirildi; iç doğrulama bootstrap yeniden örnekleme yöntemi ve kalibrasyon analizi ile gerçekleştirildi. Bulgular: Katılımcıların %74,8'inde disabilite saptandı. Disabilitesi olan bireyler daha ileri yaşta olup fiziksel performansları daha düşük, bilişsel fonksiyonları ve beslenme durumları daha kötü, depresif belirti düzeyleri ve kullandıkları ilaç sayısı daha yüksekti (tüm karşılaştırmalar için p<0,05). Çok değişkenli analizde düşük MMSE puanı [odds oranı (OR)=0,81; %95 güven aralığı (GA): 0,73-0,89; p<0,001], kırılganlık varlığı (OR=3,41; %95 GA: 1,46-7,97; p=0,005), daha fazla ilaç kullanımı (OR=1,25; %95 GA: 1,10-1,41; p<0,001) ve ileri yaş (OR=1,12; %95 GA: 1,02-1,23; p=0,023) disabilite ile bağımsız olarak ilişkili bulundu. Bu dört değişken ile log(CRP)'yi içeren ayrı bir beş değişkenli nomogram iyi düzeyde ayırt edici performans gösterdi (AUC=0,818; %95 GA: 0,775-0,856). Sonuç: Toplumda yaşayan 80 yaş ve üzerindeki bireylerde bilişsel bozukluk, kırılganlık, ilaç yükü ve ileri yaş disabilite ile bağımsız olarak ilişkili bulundu. Nomogram, gelecekteki disabiliteyi öngörmek yerine mevcut disabilite olasılığını tahmin etmekte olup klinik kullanım öncesinde harici doğrulama gerektirmektedir.
