Naci POLAT
Arşiv Kaynak Tarama Dergisi - 2026;35(2):131-143
Selenyum (Se), insan sağlığı açısından kritik öneme sahip temel bir eser elementtir. Selenoproteinlere katılımı yoluyla antioksidan savunmaya, tiroid hormon metabolizmasına, immün sistemin düzenlenmesine ve redoks dengesinin korunmasına katkı sağlar. Hem yetersizliği hem de fazlalığı önemli klinik sonuçlarla ilişkilidir. Eksiklik kardiyovasküler, endokrin, nörolojik ve immün işlev bozuklukları ile ilişkiliyken; aşırı alım selenozis ve toksisiteye yol açabilmektedir. Bu derleme, Se 'nin sindirimi, emilimi ve metabolizmasını; selenoproteinler aracılığıyla biyokimyasal önemini; metabolik fonksiyonlarını ve hastalıklarla ilişkisini; ölçüm yöntemlerini ve selenyum nanopartiküllerinin biyomedikal uygulamalarını özetlemektedir. Ayrıca diğer eser elementlerle karşılaştırmalı bilgiler de sunulmaktadır. Epidemiyolojik ve klinik veriler, Se düzeylerinin fizyolojik sınırlar içinde tutulmasının önemini vurgulamaktadır. Türkiye'de yapılan ulusal çalışmalar ise Se yetersizliği ve fazlalığının toplum sağlığı üzerindeki etkilerinin daha ayrıntılı şekilde incelenmesi gerektiğini göstermektedir. Gelecek araştırmalar arasında randomize kontrollü çalışmalar, selenoprotein ağlarının biyoinformatik tabanlı incelenmesi ve Se nanopartiküllerinin terapötik potansiyelinin klinik olarak değerlendirilmesi yer almaktadır. Halk sağlığı yaklaşımları kapsamında, hedeflenmiş takviye ve gıda fortifikasyonu, Se eksikliği yaygın bölgelerde önemini korumaktadır.
