Çağdaş KARSAN, Halil Tayyip UYSAL, Nurten TİRYAKİ
Acıbadem Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi - 2026;17(4):0-0
Amaç: Bu çalışmada, yetişkinlerde öz damgalama bileşenleri ile kekemeliğin çok boyutlu deneyimi arasındaki ilişkiler incelenmiş; ayrıca duygusal tepkiler, kaçınma ve öz damgalama çerçevesinin öngördüğü sıralı yapıyı içeren dolaylı ilişkiler araştırılmıştır. Yöntem: Nihai örneklem kekemeliği olan 98 yetişkinden oluşmuştur. Katılımcılar, Kekemelikte Öz Damgalama Ölçeği'nin Türkçe formunu (4S-TR) ve Wright ve Ayre Kekemelik Öz-Değerlendirme Profili'nin Türkçe formunu (WASSP-TR) doldurmuştur. Pearson korelasyon analizleri, çoklu ve hiyerarşik regresyon analizleri, kovaryatlara göre düzeltilmiş duyarlılık analizleri, PROCESS Model 6 ve Model 4 analizleri ve doğrulayıcı faktör analizi (DFA) uygulanmıştır. Bulgular: Damgalamayı kendine uygulama, duygusal tepkiler, bilişsel tepkiler, kaçınma ve algılanan etki ile en tutarlı özgün ilişkileri gösteren öz damgalama bileşeni olmuş; bu ilişkiler yaş, cinsiyet, eğitim düzeyi ve terapi öyküsü için düzeltme yapıldıktan sonra da anlamlı kalmıştır. Damgalama farkındalığı daha seçici ilişkiler gösterirken, stereotiplerle hemfikir olma kaçınma ile özgün ilişkisini korumuştur. Sıralı dolaylı etki analizinde, farkındalıktan stereotiplerle hemfikir olma ve damgalamayı kendine uygulama üzerinden kaçınmaya uzanan anlamlı bir dolaylı ilişki belirlenmiştir. Damgalamayı kendine uygulama ile kaçınma arasında duygusal tepkiler üzerinden anlamlı bir dolaylı ilişki de gözlenmiştir. Bununla birlikte, duygusal tepkiler ile kaçınma güçlü düzeyde ilişkili bulunmuş (r = .835) ve DFA, ilgili WASSP-TR alt ölçeklerinin ayırt edici geçerliğine ilişkin açık kanıt sağlamamıştır (örtük düzeyde r = .962). Sonuç: Damgalamayı kendine uygulama, kekemelik deneyiminin birden fazla boyutuyla en tutarlı biçimde ilişkili öz damgalama bileşeni olmuştur. Kesitsel tasarım ve duygusal tepkiler ile kaçınma arasındaki yüksek düzeyde örtüşme, nedensel veya mekanistik yorumlara izin vermemektedir.
