Selman GENCER, Özge KANDEMİR, Nurhan AKARAS, Hasan ŞİMŞEK
Kafkas Tıp Bilimleri Dergisi - 2026;16(2):143-151
Amaç: Siklofosfamid (CP), yüksek dozlarda kanser tedavisinde, düşük dozlarda ise bazı otoimmün hastalıkların tedavisinde yaygın olarak kullanılan etkili bir ajandır. Ancak CP'nin karaciğerde metabolize edilmesi sırasında oluşan toksik ara metabolitler hepatotoksisiteye yol açmakta ve bu durum ilacın klinik kullanımını sınırlandırmaktadır. Betain (BTN), pancar, ıspanak ve buğday gibi çeşitli besinlerde doğal olarak bulunan bir bileşiktir. BTN'nin oksidatif stres, enflamasyon ve hücre ölümü gibi hasar mekanizmaları üzerinde koruyucu etkilere sahip olduğu bilinmektedir. Bu çalışmada, BTN'nin CP kaynaklı karaciğer hasarına karşı potansiyel koruyucu etkilerinin değerlendirilmesi amaçlandı. Gereç ve Yöntem: Çalışmada toplam 35 Wistar albino sıçan rastgele beş gruba ayrıldı: kontrol, BTN, CP, CP+BTN125 ve CP+BTN250 mg/kg. Betain (125 mg/kg ve 250 mg/kg) yedi gün boyunca oral yolla uygulanırken, CP (200 mg/kg) deneyin yedinci gününde tek doz intraperitoneal olarak verildi. Deney sonunda kan örnekleri ve karaciğer dokuları toplandı. Elde edilen örneklerde biyokimyasal, moleküler ve histopatolojik analizler gerçekleştirildi. Serum AST ve ALT düzeyleri ile doku MDA, SOD, CAT, GPx ve GSH düzeyleri ölçüldü. Gen ekspresyonları RT-PCR yöntemiyle analiz edildi ve karaciğer dokuları histopatolojik olarak değerlendirildi. Bulgular: Siklofosfamid uygulaması ALT, AST ve MDA düzeylerinde anlamlı artışa, SOD, CAT, GPx ve GSH düzeylerinde ise anlamlı azalmaya neden oldu (p<0,05). Betain tedavisi bu parametrelerde doza bağımlı iyileşme sağladı ve özellikle 250 mg/kg dozunun daha etkili olduğu belirlendi (p<0,05). TNF- alpha ve NF-kappaB gibi enflamatuvar genlerin ekspresyonu CP grubunda artarken, BTN tedavisi bu artışı anlamlı olarak baskıladı (p<0,05). Ayrıca BTN, Bax ve kaspaz-3 düzeylerini azaltıp Bcl-2 ekspresyonunu artırarak apoptozu hafifletti (p<0,05). Cyclophosphamide grubunda azalan Wnt3A ve Lrp5 gen ekspresyonları BTN tedavisiyle anlamlı düzeyde arttı (p<0,05). Histopatolojik incelemede CP'nin belirgin karaciğer hasarı oluşturduğu, BTN uygulamasının ise bu hasarı önemli ölçüde azalttığı gözlendi. Sonuç: Betain, CP kaynaklı hepatotoksisiteyi azaltarak karaciğer dokusu üzerinde belirgin koruyucu etkiler göstermiştir.
