Gamze SERARSLAN, Ayten ALTINTAŞ
Lokman Hekim Dergisi - 2026;16(3):724-730
Amaç: Yağlar, yüzyıllardır tıbbi uygulamalarda hem tedavi edici ajanlar hem de farmasötik formülasyonlarda taşıyıcı olarak önemli bir rol oynamıştır. Bu çalışma, Osmanlı tıbbında yer alan saç hastalıklarının tedavisi ve saç sağlığı için kullanılan topikal yağları incelemek ve bu tedavi yöntemlerinin günümüz tıbbı perspektifiyle değerlendirilmesini amaçlamaktadır. Gereç ve Yöntem: Anadolu Türk Beylikleri ve Osmanlı dönemine ait XIV. ve XV. yüzyıllarda yazılmış Türkçe tıp metinleri sistematik bir şekilde incelenmiş ve saç hastalıkları ve bakımı için topikal olarak kullanılan yağlar saptanmıştır. Metinlerde bahsedilen saç hastalıkları, en olası güncel tıbbi karşılıklarına göre sınıflandırılmıştır. Bulgular: Tedavilerde çoğunlukla bitkisel kökenli yağlar kullanılmış olmakla birlikte hayvanlardan elde edilen yağlar da tercih edilmiştir. Saç dökülmelerinin tedavisinde mersin, menekşe, defne gibi yağlarla birlikte çok sayıda maddeden oluşan karışımlar da önerilmiştir. Saçı güçlendirmek amacıyla mersin ve emlec gibi yağlar önerilmiştir. Sonuç: İncelenen eserlerde yağlar, saç hastalıklarının tedavisinde ve saç bakımında oldukça ayrıntılı yer almıştır. Günümüz bilimsel çalışmaları, bu dönemde sıklıkla kullanılan bitkilerin antioksidan, antimikrobiyal ve saç büyümesini teşvik edici etkilerini desteklemektedir. Bu durum, eski tıp uygulamalarındaki bilgi birikiminin, güncel araştırmalar ve yeni tedavi yaklaşımlarının geliştirilmesi için oldukça önemli bir kaynak olabileceğini göstermektedir.
