Murat ÖZBEK, Ömür GÜNGÖR, Ayşe Sultan KAYA, Nazan AKEL, Meltem ŞENGELEN
Osmangazi Tıp Dergisi - 2026;48(2):268-276
Sistematik derleme özetleri, okuyucuların, hakemlerin, editörlerin ve araştırmacıların sınırlı zamanını göz önünde bulundurarak açık, anlaşılır ve standartlaştırılmış olmalıdır. 2013 yılında, sistematik derleme özetleri için özel olarak geliştirilmiş, "Preferred Reporting Items for Systematic Reviews and Meta-Analyses (PRISMA)" kontrol listesinin değiştirilmiş bir versiyonu yayımlandı. Bu çalışmanın amacı, halk sağlığı, çevre ve iş sağlığı dergilerindeki sistematik derleme özetlerini PRISMA özet kontrol listesini kullanarak değerlendirmektir. Çalışmada PubMed'de 2017-2021 yılları arasında en yüksek SCImago sıralamasına sahip yedi dergiye odaklanıp sistematik olmayan derlemeler ve PubMed'de dizinlenmemiş yayınlar hariç tutularak toplam 96 özet analiz edilmiştir. Analiz, 12 PRISMA kontrol listesi öğesini, atıf durumunu, yayın yılını, yazarın kurumunun ait olduğu ülkeyi, yazar sayısını ve kelime sayısını kapsamaktadır. Özetlerin yarısından fazlasının 300 kelimeyi aştığı belirlenmiştir. Medyan yazar sayısı yedi olup yazarların bağlı olduğu kurumların çoğunlukla Birleşik Krallık ve ABD'de bulunduğu görülmüştür. PRISMA'ya yapılan atıflar, 2017-2019 yılları arasında %10-15 seviyesindeyken, 2020'de %65'e yükselmiştir. Başlık, amaçlar, uygunluk kriterleri, bilgi kaynakları, bulgu sentezi (yöntemler ve bulgular bölümlerinde) ve yorumlama gibi kontrol listesindeki bazı öğeler, özetlerin yarısından fazlasında uygun şekilde raporlanmıştır. Kontrol listesindeki 12 öğenin her biri 12 puan üzerinden değerlendirildiğinde, ortalama puanların 6,53 ile 7,50 arasında değiştiği görülmüştür. Kelime sayısı ile PRISMA özet puanı arasında orta düzeyde pozitif bir korelasyon (r=0,494, p<0,001), etki faktörü ile PRISMA özet puanı arasında ise zayıf bir pozitif korelasyon (r=0,259, p=0,012) tespit edilmiştir. Halk Sağlığı, Çevre ve İş Sağlığı alanındaki yüksek etkili dergilerde PRISMA 2020 Özet Kontrol Listesi'ne uyumun yeterince yüksek olmadığı sonucuna varılmıştır.
