ŞİZOFRENİ TANILI BİREYLERİN BAKIM VERİCİLERİNDE BİLİNÇLİ FARKINDALIK DÜZEYİNİN STRES ALGISI ÜZERİNE ETKİSİ

AZİZE GÖZDE ATAKOĞLU, GÜLCAN KENDİRKIRAN

İstanbul Gelişim Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi - 2024;8(24):1118-1129

 

Amaç: Bu araştırma, şizofreni tanılı bireylerin bakım vericilerinde bilinçli farkındalık düzeyinin stres algısı üzerine etkisini incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Yöntem: Kesitsel ve tanımlayıcı tipte olan araştırmanın evrenini İstanbul ilinde bir Eğitim ve Araştırma Hastanesine bağlı Toplum Ruh Sağlığı Merkezi’ne kayıtlı şizofreni tanılı bireylerin bakım vericileri; örneklemini ise araştırmaya katılmaya gönüllü olan ve dahil edilme kriterlerini karşılayan 114 şizofreni tanılı bireyin bakım vericisi oluşturmuştur. Veriler; Kişisel Bilgi Formu, Bilinçli Farkındalık Ölçeği ve Algılanan Stres Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Elde edilen veriler SPSS adlı paket program kullanılarak analiz edilmiştir. Bulgular: Araştırmaya katılan bakım vericilerin yaş ortalamalarının 48,90±13,39 yıl, % 63,2’sinin kadın, %28,1’nin hastaya yakınlık derecesi olarak annesi, %64’ünün gelirinin giderinden az, %40,4’ünün bakım verme süresinin 10-19 yıl arası, %56,1’inin hasta bakımında destekçisinin olduğu, %84,2’sinin bakım verdiği başka kişi/kişiler olduğu saptanmıştır. Şizofreni tanılı bireylerin bakım vericilerinin Bilinçli Farkındalık Ölçeği toplam puan ortalaması 53,40±15,15; Algılanan Stres Ölçeği toplam puan ortalaması 31,26±7,90 olarak belirlenmiştir. Bilinçli Farkındalık Ölçeği ile Algılanan Stres Ölçeği alt boyutlarından yetersiz özyeterlik, stres/rahatsızlık algısı ve Algılanan Stres Ölçeği-Toplam puanları arasında negatif yönde istatistiksel olarak anlamlı ilişki tespit edilmiştir (p<0,001). Buna göre şizofreni tanılı bireylerin bakım vericilerinde bilinçli farkındalık azaldıkça, yetersiz özyeterlik, stres/rahatsızlık algısı ve algılanan stres düzeyinin arttığı tespit edilmiştir. Sonuç: Araştırma sonunda şizofreni tanılı bireylerin bakım vericilerinin bilinçli farkındalık ve algılanan stres düzeylerinin orta düzeyde olduğu sonucuna ulaşmıştır. Bilinçli farkındalık arttıkça algılanan stres azalmaktadır. Bu çalışmanın bulguları rehberliğinde ruh sağlığı hemşirelerinin, bakım vericilerin ruhsal sağlığının geliştirilmesi, farkındalık düzeylerinin yükseltilmesi, stresli durumlarda daha yapıcı başa çıkma stratejileri kullanabilmeleri ve sağlıklı davranışlar geliştirebilmeleri için aktif rol oynayabileceği düşünülmektedir.