Cengiz CENGİSİZ, Özlem YALÇIN, Emre MISIR, Ömer AYDEMİR
Türk Psikiyatri Dergisi - 2026;37(1):206-216
Amaç: Güncel çalışmalar anhedoninin ödülden alınan zevkte azalmadan çok, gelecek ödülleri öngörmeyle ilişkili yetersizlikten kaynaklandığını ortaya koymuştur. Bu nedenle haz beklentilerini değerlendiren araçlara ihtiyaç bulunmaktadır. Bu çalışmanın amacı şizofreni tanılı hastaların haz almaya ilişkin beklentilerini değerlendirmek üzere geliştirilen Haz Beklentileri Ölçeği (Pleasure Expectancies Scale; PLEX) Türkçe formunun geçerlik ve güvenirliğini incelemektir. Yöntem: Kesitsel tipteki bu araştırmaya, Manisa Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Hastanesi'ne başvuran şizofreni tanısı konmuş, klinik olarak stabil hastalar dâhil edilmiştir. Katılımcılara yarı yapılandırılmış Pozitif Belirtileri Değerlendirme Ölçeği (SAPS), Kısa Negatif Belirti Ölçeği (BNSS), Calgary Şizofrenide Depresyon Ölçeği (CDSS) ve PLEX öz bildirim ölçekleri uygulanmıştır. Geçerlik analizleri için rastgele seçilen 72 katılımcının verileri ile açımlayıcı faktör analizi (AFA), elde edilen faktör yapısının model uyumunun test edilmesi için 150 katılımcıya doğrulayıcı faktör analizi (DFA) uygulanmıştır. Ayırt edici geçerlik için gruplar arası karşılaştırmalar ve korelasyon analizleri yapılmıştır. Güvenirlik için Cronbach alfa katsayısı, madde-toplam korelasyonları ve test-tekrar test güvenirliği için sınıf içi korelasyon katsayısı (ICC) hesaplanmıştır. Analizler R 4.4.1 kullanılarak yapılmıştır. Bulgular: Yapı geçerliği, ayırt edici geçerlik ve güvenirlik analizlerine 222 katılımcının verileri dâhil edilmiştir (46 kadın, yaş=43,93+/-9,87 yıl). Açımlayıcı faktör analizi tek faktörün toplam varyansın %76'sını açıkladığını göstermiştir. Doğrulayıcı faktör analizi sonuçları ise modelin iyi düzeyde uyum iyiliği endekslerine sahip olduğunu ortaya koymuştur (CFI=0,98; TLI=0,97; RMSEA=0,041; SRMR=0,02). Cinsiyet, medeni durum ve çalışma durumu açısından gruplar arası karşılaştırmalarda PLEX toplam puanı ve BNSS puanları zıt paterne sahip bulunmuştur. Haz Beklentileri Ölçeği (PLEX) toplam puanı ile BNSS motivasyon/ zevk alt ölçeği (r=-0,91, p<0,001) ve ifade alt ölçeği (r=-0,46, p<0,001) puanları arasında negatif korelasyonlar saptanmıştır. Ölçeğin Cronbach alfa iç tutarlılık katsayısı 0,957 ve ICC 0,895 bulunmuştur. Sonuç: Şizofreni tanılı hastalarda PLEX Türkçe formunun iyi düzeyde geçerlik ve güvenirliğe sahip olduğu gösterilmiştir.
