Aslı TURAN, Fatma TANELİ, Lale CERRAHOĞLU, Mehmet Tuncay DURUÖZ
Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Bilimleri Dergisi - 2026;29(2):264-274
Amaç: Spondiloartritlerde (SpA), hastalık aktivitesini değerlendirmede sık kullanılan biyobelirteçler olan eritrosit sedimentasyon hızı ve C-reaktif protein (CRP), nonspesifik inflamasyon göstergeleridir ve aktiviteyi her zaman güvenilir biçimde yansıtmayabilir. Bu çalışmada, SpA'lı hastalarda serum ve idrarda nitrik oksit (NO) ile serum peroksinitrit düzeylerinin, hastalık aktivitesini yansıtan potansiyel biyobelirteçler olarak değerlendirilmesi amaçlandı. Gereç ve Yöntemler: Uluslararası Spondiloartrit Değerlendirme Derneği kriterlerine göre tanı almış 86 [35 reaktif artrit (ReA), 26 ankilozan spondilit (AS), 12 psöriyatik artrit, 10 sınıflandırılamayan SpA, 3 enteropatik artrit] SpA hastası ve 60 sağlıklı kontrol karşılaştırıldı. Demografik ve klinik veriler ile CRP kaydedildi. Entezit şiddeti, Mander Entezis İndeksi ile hastalık aktivitesi ReA'da Reaktif Artrit Hastalık Aktivite İndeksi [Disease Activity Index for Reactive Arthritis (DAREA)], AS'de Bath Ankilozan Spondilit Hastalık Aktivite İndeksi ve Ankilozan Spondilit Hastalık Aktivite Skoru ile değerlendirildi. NO düzeyleri Griess, peroksinitrit düzeyleri enzim bağlı immünosorbent testi yöntemiyle ölçüldü. Mann-Whitney U ve Spearman korelasyon testleri uygulandı. Bulgular: Gruplar arasında yaş ve cinsiyet farkı yoktu (p>0,05). SpA grubunda serum NO düzeyleri düşük (p<0,001), idrar NO (p<0,001) ve peroksinitrit (p<0,001) yüksek bulundu. Peroksinitrit ile CRP arasında pozitif korelasyon izlendi (rho=0,339; p=0,002). ReA alt grubunda idrar NO, DAREA (rho=0,464; p=0,005) ve CRP (rho=0,450; p=0,007) ile ilişkiliyken; peroksinitrit, DAREA (rho=0,384; p=0,023) ve CRP (rho=0,389; p=0,021) ile ilişkiliydi. Sonuç: SpA'da serum NO düşük, idrar NO ve peroksinitrit yüksek bulundu. Peroksinitrit CRP ile idrar NO ve peroksinitrit ise özellikle ReA'da hastalık aktivitesiyle ilişkiliydi. Bulgular, nitrozatif stres belirteçlerinin SpA'da hastalık aktivitesini yansıtabileceğini göstermektedir.
