İbrahim ÇAVUŞ, İ. Cüneyt BALCIOĞLU, Serkan LEVENT, Gözde ÖZTÜRK, Betül DEMİRCİ, Yusuf ÖZKAY, Hüsniye KAYALAR, Ahmet ÖZBİLGİN
Mikrobiyoloji Bülteni - 2026;60(3):377-391
Sıtma, dünya genelinde en yaygın ve ölümcül paraziter hastalıklardan biridir ve ilaç direncinin giderek artması yeni tedavi alternatiflerinin geliştirilmesini acil bir gereklilik haline getirmiştir. Bu çalışmada, Styrax liquidus ekstraktlarının in vitro ve in vivo antimalaryal etkinliklerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Styrax liquidus'un etanol, %60 etanol, metanol, kloroform, n-bütanol, hekzan, diklorometan ve su ekstraktları maserasyon yöntemiyle hazırlanmıştır. Elde edilen ekstraktların sitotoksisite profilleri L929 hücre hattında MTT analiziyle değerlendirilmiştir. İn vitro antimalaryal aktivite, Plasmodium falciparum 3D7A suşu kullanılarak yüzük evresi sağkalım deneyiyle incelenmiştir. Ekstraktların antimalaryal aktivitesi değerlendirilmiş ve sonuçlara göre in vivo çalışma aşamasında kullanılacak ekstraktlar seçilmiştir. İn vivo antimalaryal etkinlik değerlendirilmesi için Plasmodium berghei ile enfekte Balb/c fareleri kullanılmış ve deney hayvanları metanol ekstraktı, su ekstraktı, klorokin (pozitif kontrol) ve plasebo olarak dört gruba ayrılmıştır. Deney gruplarına belirlenen dozlar oral gavaj yöntemiyle Peters'in dört günlük supresyon testi protokolüne uygun olarak uygulanmıştır. Enfeksiyon sonrası tedavi şeması sıfır, 24, 48 ve 72. saatlerde gerçekleştirilmiştir. Deney süresince hayvanların klinik seyri ve parazitemi düzeyleri Giemsa ile boyanan ince yaymalar üzerinden düzenli olarak takip edilmiştir. Ekstraktların kimyasal profilleri, bileşen tespiti ve karakterizasyonu amacıyla gaz kromatografisi-kütle spektrometrisi ve sıvı kromatografisi-kütle spektrometrisi analizleri kullanılarak değerlendirilmiştir. Yüzük evresi sağkalım deneyinde Styrax liquidus metanol ve su ekstraktlarının 58 µg/mL konsantrasyonda P.falciparum gelişimini tamamen inhibe ettiği belirlenmiştir. İn vivo modelde plasebo grubunda parazitemi beşinci günde ortaya çıkmış ve tüm hayvanlar 11. güne kadar kaybedilmiştir. Su ekstraktı uygulanan grupta parazitemi 17. günde saptanmış, hayvanlar 24-25. günlerde kaybedilmiştir. Metanol ekstraktı ile tedavi edilen grupta ise 25 günlük takip süresince parazitemi gözlenmemiş olup sağkalım klorokin grubuna benzer bulunmuştur. Ortalama sağkalım süresi metanol ve klorokin gruplarında 25 gün, su ekstraktı grubunda 24 gün, plaseboda ise 10 gün olarak hesaplanmıştır. Gaz kromatografisi-kütle spektrometrisi ve sıvı kromatografisi-kütle spektrometrisi analizleri sonucunda, metanol ve su ekstraktlarında başlıca sinnamik asit türevleri, fenolik bileşikler ve yağ asidi esterleri tespit edilmiştir. Sonuç olarak, özellikle metanol ekstraktı olmak üzere Styrax liquidus'un antimalaryal açıdan umut verici bir potansiyele sahip olabileceği görülmüştür. Elde edilen bulgular, bu doğal ürünün alternatif bir tedavi adayı olarak değerlendirilebilmesi için daha kapsamlı ileri çalışmalara ihtiyaç duyulduğunu göstermektedir.
