İlke AYCAN YILDIZ, Derya AVAN ÇINAR, Ali KÖSE
Türkiye Diyabet ve Obezite Dergisi - 2026;10(2):197-210
Bu çalışmanın amacı, sürdürülebilir diyet kavramının teorik çerçevesini ortaya koymak, alandaki araştırma eğilimlerini bibliyometrik analizle değerlendirmek ve gıda tüketim desenlerini veri temelli olarak analiz etmektir. Çalışmada bibliyometrik analiz yöntemi kullanılmıştır. İlgili yayın verileri anahtar kelime ağları ve tematik yoğunlaşmalar VOSviewer yazılımı aracılığıyla görselleştirilmiştir. Veri analizi bölümünde ise USDA FoodData Central - Foundation Foods veri seti (n = 316) temel veri kaynağı olarak kullanılmıştır. Gıdaların enerji yoğunluğu (kcal/100 g), 100 kcal başına protein ve lif yoğunlukları gibi besin profili göstergeleri hesaplanmış; veri temizleme, dönüştürme ve istatistiksel analiz işlemleri R Studio ortamında gerçekleştirilmiştir. Bulgular, enerji (kcal) ile protein (g) arasında pozitif yönlü bir ilişki olduğunu, ancak protein yoğunluğu (g/100 kcal) açısından bitkisel kaynaklı gıdaların daha dengeli ve sürdürülebilir bir profil sunduğunu göstermiştir. Sürdürülebilirlik temsili skorunun (0-100) besin gruplarına göre dağılımı, sebzeler, baklagiller ve tam tahılların daha yüksek skorlar aldığını ortaya koyarken; Pearson korelasyon analizleri enerji yoğunluğu ile sürdürülebilirlik arasında negatif, lif ve protein yoğunluğu ile sürdürülebilirlik arasında pozitif yönlü ilişkiler bulunduğunu göstermiştir. Bibliyometrik anahtar kelime ağ haritası (1999-2025 Scopus verileri) genel değerlendirme sonucunda bitkisel ağırlıklı beslenme modellerinin sürdürülebilir olduğu, Akdeniz tipi beslenmenin ise sürdürülebilir ve sağlıklı bir diyet örüntüsü sunduğu belirlenmiştir. USDA FoodData Central - Foundation Foods veri setine dayalı analizler bitkisel ağırlıklı diyetlerin daha yüksek sürdürülebilirlik performansı sergilediğini ve Akdeniz tipi beslenmenin hem sağlıklı hem de sürdürülebilir bir referans model sunduğunu ortaya koyarken, bibliyometrik değerlendirme literatürün iklim değişikliği ve bitki temelli beslenme ekseninde yoğunlaştığını göstermektedir.
