Bilal BUZGAN, Dilek ASLAN
Türk Hijyen ve Deneysel Biyoloji Dergisi - 2025;82(4):667-678
Tek Sağlık; insanların, hayvanların ve ekosistemlerin sağlığını süründürülebilir bir uyum içinde en iyi hale getirmeyi amaçlayan bütüncül birleştirici bir yaklaşımdır. Bu yaklaşım; insan, hayvan ve çevre sağlığının birbirleriyle yakından ilişkili olduğunu kabul etmektedir. Bu yazı kapsamında Tek Sağlık yaklaşımının halk sağlığı için önemini bilerek konu ile ilgili Dünya'da iyi uygulama örneklerinin açıklanması amaçlanmıştır. Çalışmanın yapılabilmesi için PubMed ve Google Akademik veri tabanları taranmıştır. Konu ile ilgili WHO, CDC, FAO, UNEP, WOAH, PAHO, European Commission, FDA Türk Tabipleri Birliği, Veteriner Hekimler Derneği, Halk Sağlığı Uzmanları Derneği, Sağlık Bakanlığı ve Tarım Orman Bakanlığına ait kurumsal web siteleri incelenmiştir. Konu ile ilgili eylem planları ve öne çıkan küresel metinler incelenmiştir. Yeni ortaya çıkan bulaşıcı hastalıklar, yeniden önem kazanan bulaşıcı hastalıklar, vektör kaynaklı hastalıklar, antimikrobiyal ilaç direnci, gıda güvenliği ve güvencesi, çevre sağlığı ve iklim değişikliği gibi halk sağlığını yakından ilgilendiren konularda Tek Sağlık yaklaşımı daha fazla bilginin bir arada değerlendirilmesini sağlayarak, riskleri önceden belirleyip önlem alarak, kontrol altında tutarak; konuyu daha geniş bir bakış açısıyla değerlendirip daha etkili çözümler üretilebilmektedir. İnsan, hayvan ve çevre sağlığının yakın ilişkisi ve sağlık sorunlarının karmaşık yapısı nedeniyle ortak sağlık sorunları ile ilgili kalıcı çözümler elde edebilmek için disiplinlerin konu ile ilgili ayrı ayrı çözümlerinden ziyade disiplinler üstü tümelci bir yaklaşım oluşturulmalıdır. Bu tümelci yaklaşımın gerçekleştirilebilmesi için kamu otoritesi önderliğinde kurulacak yerel ve ulusal yapıların sistemlerini entegre edecek ve toplum katılımını da sağlayacak yapıların oluşturulması gerekmektedir. Bu entegre yapıların ülkelerin Tek Sağlık kapsamında çözüm üretilebilecek öncelikli sorunlarını belirlemesi gerekmektedir. Tek Sağlık kapsamında belirlenen öncelikli sorunlarla ile ilgili olarak ilişkili disiplinlerden akademisyenlere de danışarak bir müdahale planı geliştirilmeli ve bu müdahale planları pilot bölgelerde gerçekleştirildikten sonra mevcut eksiklikler saptanıp ulusal düzeyde uygulanmalıdır. Bu yazıda Tek Sağlık kavramının gelişimine, halk sağlığı ile benzeşen ve tamamlayıcı yönlerine, iyi uygulama örneklerine yer verilmiştir.
