Berkan Can KARA, Ali ERYILMAZ
Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar - 2026;18(4):1237-1258
Tekrarlayıcı olumsuz düşünme, ruminasyon, endişe, obsesyon, olay öncesi ve sonrası işlemleme gibi türleri kapsayan farklı psikopatolojilerle ilişkili bir tanılar üstü mekanizmadır. Alanyazındaki bulgular tekrarlayıcı olumsuz düşünmenin anksiyete, depresyon, obsesif-kompulsif bozukluk, travma sonrası stres bozukluğu, yemek bozuklukları, madde kullanım bozuklukları, somatik belirti bozuklukları, uyku sorunları ve kişilik bozukluklarının gelişimi ve sürmesinde bir risk faktörü olduğunu göstermektedir. Nörotizm, belirsizliğe tahammülsüzlük, olumsuz üst bilişsel inançlar ve düşük bilişsel esneklik gibi faktörler tekrarlayıcı olumsuz düşünme için risk faktörüyken; öz-şefkat, bilinçli farkındalık ve psikolojik esneklik gibi süreçler koruyucu faktörler olarak öne çıkmaktadır. Ayrıca, ergenlik döneminde yürütücü işlevlerdeki sınırlılıklar ve benmerkezci bilişsel eğilimler tekrarlayıcı olumsuz düşünme riskini artırmakta; bu risk yetişkinlikle beraber azalmaktadır. Türkiye'de alanyazın incelendiğinde, çoğu müdahale çalışmasının tanıya özgü olduğu; tekrarlayıcı olumsuz düşünme, bilişsel esneklik, metakognisyon ve duygu düzenleme gibi süreçleri hedefleyen bütüncül tanılar üstü deneysel çalışmaların sınırlı kaldığı görülmektedir. Dünyada ise tekrarlayıcı olumsuz düşünmeyi azaltmaya yönelik müdahaleler umut verici olsa da; tekrarlayıcı olumsuz düşünmeyi tanılar üstü perspektiften ele bütüncül müdahale programları oldukça nadirdir. Bu bağlamda, bu çalışmda tekrarlayıcı olumsuz düşünmenin psikopatolojilerle ilişkisini tanılar üstü perspektiften incelenmiştir.
