Pınar GÜNGÖR KETENCİ, Özlem ÖZTEKİN, Başak BİLİR KAYA
Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi - 2026;29(3):555-572
Kronik hastalıkların yönetimi, hastaların tedavi süreçlerinin yanı sıra bakım verenlerin fiziksel, psikolojik ve sosyal yükünü de doğrudan etkilemektedir. Bu araştırmada telerehabilitasyon öncesinde ve sonrasında bakım verme yükündeki değişimin incelenmesi, bu değişimin her bir tanı grubu içinde ayrı ayrı değerlendirilmesi, sosyodemografik özelliklere göre karşılaştırılması ve bakım verme yükündeki değişimle ilişkili faktörlerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışmaya hemipleji, parapleji veya tetrapleji tanılı 90, afazi tanılı 60, serebral palsi tanılı 30 ve Parkinson hastalığı tanılı 60 olmak üzere toplam 240 hastanın birincil bakım vereni dâhil edilmiştir. Veriler Tanıtıcı Bilgi Formu ve Bakım Verme Yükü Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Telerehabilitasyon programı 30 seanstan oluşmuş ve ölçümler program öncesinde ve sonrasında gerçekleştirilmiştir. Telerehabilitasyon sonrasında bakım verme yükü puanlarının tüm tanı gruplarında istatistiksel olarak anlamlı düzeyde azaldığı belirlenmiştir (p<0,001). Cohen d değerleri, her bir tanı grubunda gözlenen değişimin orta ile yüksek düzeyde etki büyüklüğüne sahip olduğunu göstermiştir. En yüksek etki büyüklükleri Parkinson hastalığı ile hemipleji, parapleji veya tetrapleji tanılı bireylerin bakım verenlerinde gözlenmiştir. Bakım verme yükündeki azalmanın genç, erkek, eğitim düzeyi yüksek ve gelir düzeyi yüksek bakım verenlerde daha belirgin olduğu saptanmıştır (p<0,05). Çoklu doğrusal regresyon analizi sonucunda kurulan modelin istatistiksel olarak anlamlı olduğu (F(11,228)=9,31; p<0,001) ve modelde yer alan değişkenlerin bakım verme yükündeki değişime ilişkin varyansın yüzde 31'ini açıkladığı belirlenmiştir (R²=0,31). Bulgular, telerehabilitasyon sonrasında bakım verme yükünün anlamlı düzeyde azaldığını ve bu değişimin bakım verenlerin sosyodemografik özellikleriyle ilişkili olabileceğini göstermektedir. Telerehabilitasyon programlarında bakım verenlerin gereksinimlerinin düzenli olarak değerlendirilmesi ve risk altındaki bakım verenlere yönelik destek mekanizmalarının güçlendirilmesi önerilmektedir.
