DİLEK İREN EMEKLİ, DİLER ASLAN, NERGİZ ZORBOZAN
Northwestern Medical Journal - 2022;2(1):1-10
GİRİŞ ve AMAÇ: Bir tıbbi laboratuvarın akreditasyonu için preanalitik süreç performansının değerlendirilmesinde kullanılan kalite göstergelerinin (QI) değerlendirilmesi ve laboratuvar dışından kaynaklanan hataları önlemek için bir altyapı oluşturulması gerekmektedir. Bu çalışma ile; tıbbi laboratuvar akreditasyonuna hazırlanan ve iş gücü fazla olan bir tıbbi (klinik) laboratuvarın, preanalitik süreç performansının kanıtlanmasında kullanılacak kalite göstergelerinin değerlendirilmesi amaçlandı. YÖNTEM ve GEREÇLER: Preanalitik süreç için numune ret kriterleri belirlendi. ISO15189 standardının gereklilikleri olan QI’ler belirlendi. QI’ler hem yüzdeler hem de işlem sigma seviyeleri olarak tahmin edildi. Hataların dağılımı Pareto çizelgeleri ile değerlendirildi. BULGULAR: Performansları göstermede “%” ve “Sigma” seviyeleri olarak hesaplanan QI değerleri tutarlıydı. Kalite göstergelerinin sigma seviyeleri, en küçükten başlayarak sırasıyla “hemolizli”, “pıhtılaşmış”, “barkod hatası “, “yetersiz örnek” ve “yok”; 4.6’dan küçük olarak gözlenmiştir. Pareto çizelgeleri, hata dağılımını göstermeye yardımcı olur ve laboratuvarla ilgili sağlık hizmetlerinde sürekli iyileştirme için bilgi sağlar. Pareto çizelgeleri redlerin %80’inin hemolizli”, “pıhtılaşmış”, “barkod hatası” ve “yetersiz örnek” sebeplerinden kaynaklandığını gösterdi. Ayrıca Pareto çizelgeleri değerlendirildiğinde altı aylık süreçte ilk iki sebebin tüm aylarda hemolizli ve pıhtılı örnekler olduğu görüldü ancak 3. en sık neden hatalı barkodlama ile yetersiz örnek arasında değiştiği görüldü. TARTIŞMA ve SONUÇ: % ve sigma değerleri arasında tutarlılık bulunması nedeniyle laboratuvar preanalitik sürecini göstermede “QI’ leri bunlardan biri ile sunulabilir. Ancak Sigma değerleri daha genel bir görünüm verir ve performans aylar arasında rahatlıkla izlenebilir. Pareto çizelgeleri, hata dağılımını göstermeye yardımcı olur ve laboratuvarla ilgili sağlık hizmetlerinde sürekli iyileştirme için bilgi sağlar.
