Veli ÇAPALI, Ümit KARA
Süleyman Demirel Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi - 2026;17(2):326-336
Tiroidin benign hastalıklarından hipertiroidizmin tedavisinde tiroid bezini hedefleyen İyot -131 (I -131) radyoizotop tedavisi için doku ve organların absorbe ettikleri dozları ve efektif dozu hesaplamaya yönelik bir Python kodu geliştirilmiştir. Geliştirilen kod, biyokinetik verileri ve organlar arası etkileşimleri hesaba katacak şekilde tasarlanmıştır. Organ tarafından absorbe edilen doz doğrudan ölçülebilir değildir ancak doz dönüştürme katsayıları aracılığıyla ölçülebilir niceliklerden elde edilebilinir. Doz dönüşüm katsayıları, radyasyon maruz kalma alanının modellenmesi ve insan anatomisinin temsili bir modeli olan bir insan fantomunda yer alan doku ve organlar için enerji birikiminin puanlanmasıyla hesaplanır. Bu hesaplamaların yapılmasında doku ve organlar için enerji birikiminin hesaplanmasının yanı sıra önemli olan diğer bir faktör ise biyokinetik veriler ve organlar arası etkileşimlerin de hesaplanması ve modellenmesidir. Hesaplama sonuçları, MIRDcalc (Medical Internal Radiation Dose - Tıbbi Dahili Radyasyon Dozu) ve IDAC -Dose (Internal Dose Assessment by Computer - Bilgisayar ile Dahili Doz Değerlendirmesi) gibi mevcut dozimetri yazılımlarıyla karşılaştırılmıştır. Araştırmada, tiroid tedavisinde yetişkin hastalara uygulanan 5 mCi, 10 mCi, 15 mCi ve 20 mCi dozlarındaki I -131 radyoiyot uygulamalarının cinsiyete göre organ dozları ve efektif dozları hesaplanmıştır. Python kodu ile yapılan hesaplamalar, IDAC -Dose ile ortalama %1,8+/-0,9 hata marjıyla uyumlu sonuçlar vermiştir. Tiroid dokusu için Python kodu ile IDAC -Dose arasındaki doz sapması %0,7, MIRDcalc ile sapma %1,2 olarak belirlenmiştir. Cinsiyet farklılıkları incelendiğinde, kadınlarda karaciğer absorbsiyonu erkeklere göre %8,3 daha yüksek bulunmuştur. Efektif doz değerleri kadınlarda erkeklere göre daha yüksek kaydedilmiştir. 5 -20 mCi aralığında efektif doz -artış katsayısı 3,1 -4,3 mSv/gCi olarak hesaplanmıştır. Hematopoetik sistem ve gonadlarda kadınlarda %8,3 -14,1 daha yüksek absorbsiyon gözlenmiştir. Sonuç olarak, geliştirilen Python kodu, ICRP103 (International Commission On Radiological Protection - Uluslararası Radyolojik Koruma Komisyonu) kriterlerini karşılamakta ve hasta spesifik tedavi optimizasyonunda kullanılabilecek güvenilir bir alternatif olarak önerilmektedir.
