Zeynel Abidin AKAR, Dilan YILDIRIM, Ömer KARAKOYUN, Mehmet ÇAĞLAYAN
Dicle Tıp Dergisi - 2026;53(1):179-190
Amaç: En az bir tümör nekroz faktörü inhibitörüne (TNFi) yetersiz yanıt veren romatoid artrit (RA) hastalarında upadasitinibin gerçek yaşam koşullarındaki etkinliğini ve laboratuvar etkilerini; özellikle klinik hastalık aktivitesi, inflamatuvar biyobelirteçler ve metabolik göstergeler üzerindeki etkilerini değerlendirmek. Yöntemler: Bu tek merkezli, retrospektif, gerçek yaşam çalışmasına TNFi başarısızlığı sonrası upadasitinib (15 mg/gün) başlanan 82 RA hastası dahil edildi. Demografik veriler, hastalık özellikleri, 28 eklemde Hastalık Aktivite Skoru (DAS28-CRP), inflamatuvar belirteçler (CRP ve ESR), hematolojik indeksler, karaciğer enzimleri ve kapsamlı lipid profili analiz edildi. Ayrıca metabolik ve kardiyovasküler risk belirteçleri olarak trigliserid-glukoz (TyG) indeksi ve HDL kolesterolün mutlak monosit sayısına oranı olarak tanımlanan HDL/monosit oranı hesaplandı. Klinik ve laboratuvar parametreleri başlangıç ile 12. hafta arasında eşleştirilmiş örneklem istatistiksel testleri kullanılarak karşılaştırıldı. Bulgular: 12. haftada DAS28-CRP skoru 5,4'ten 2,9'a anlamlı olarak azaldı (p < 0,001) ve hastaların %80,5'inde düşük hastalık aktivitesi veya remisyon sağlandı. Toplam kolesterol, LDL-K ve HDL-K düzeylerinde artış gözlenmesine rağmen (tümü p < 0,001), HDL/monosit oranı %7,7 oranında anlamlı bir iyileşme gösterdi (p = 0,012). DAS28-CRP'deki değişim ile HDL/monosit oranındaki değişim arasında orta düzeyde negatif bir korelasyon saptandı (rho = -0,42; p = 0,001). Kreatin kinaz (CK) düzeylerinde %8,1 oranında istatistiksel olarak anlamlı bir artış izlenmiş (p = 0,025) olmakla birlikte, bu artış klinik referans aralıkları içinde kalmış ve tedavi kesilmesini gerektirmemiştir. Klinik etkinlik romatoid faktör (RF) ve anti-CCP alt gruplarında tutarlıydı. On iki haftalık takip süresince ciddi advers olay gözlenmemiş ve tedavi kesilmesine yol açan yan etki bildirilmemiştir. Sonuç: TNFi'ye dirençli, tedavisi zor bu gerçek yaşam RA kohortunda upadasitinib hızlı ve güçlü bir klinik etkinlik göstermiştir. Beklenen lipid parametre artışlarına rağmen, HDL kolesteroldeki eş zamanlı yükselme, TyG indeksinin stabil kalması ve sistemik inflamasyonun belirgin baskılanması kısa dönemde metabolik parametrelerde belirgin bir bozulma olmadığını düşündürmektedir. Bununla birlikte, 12 haftalık takip süresi kardiyovasküler veya metabolik güvenlik açısından kesin çıkarımlar yapmak için yeterli değildir ve bu bulgular keşifsel nitelikte değerlendirilmelidir. Bu sonuçlar, anti-TNF'ye dirençli RA hastalarında upadasitinibin etkili bir tedavi seçeneği olduğunu desteklemektedir.
