Arzu YİĞİT
International Journal of Health Services Research and Policy - 2026;11(1):74-86
GLOBOCAN 2022 verilerine göre, trakea, bronş ve akciğer (TBA) kanseri, 2,48 milyon yeni vaka ve 1,82 milyon ölümle küresel kanser mortalitesinin zirvesinde yer alarak halk sağlığı için kritik bir tehdit oluşturmaya devam etmektedir. Bu çalışma, 1990-2023 yılları arasında TBA kanseri yönetimindeki kalite standartlarını ve sağlık sistemlerinin performansını küresel ölçekte ve özel olarak Türkiye için sistematik olarak analiz etmeyi amaçlamaktadır. Bakım kalitesini çok boyutlu bir perspektiften ölçmek için Mortalite-İnsidans Oranı (MIR), DALY-Prevalans, Prevalans-İnsidans ve YLL-YLD oranlarından oluşan dört temel ikincil gösterge, Temel Bileşenler Analizi (PCA) kullanılarak sentezlenmiş ve 0-100 ölçeğinde normalize edilmiş Bakım Kalite İndeksi (QCI) skorları elde edilmiştir. Araştırma bulguları, 1990-2023 döneminde küresel TBA kanseri yükünün (DALY) %27,5 azaldığını, küresel QCI skorunun ise 64,24'ten 81,74'e yükselerek tedavi süreçlerinde önemli bir iyileşme olduğunu ortaya koymaktadır. Türkiye'ye özgü veriler karmaşık bir tablo sunmaktadır; aynı dönemde hastalık yükü (DALY) %23,1 azalmış ve QCI skoru 51,61'den 63,57'ye yükselmiştir. Ancak, Türkiye'nin Sosyo-demografik İndeks (SDI) değerini 0,59'dan 0,80'e yükseltmesine ve önemli bir ekonomik sınıf atlaması gerçekleştirmesine rağmen, elde edilen QCI (63,57) ve Sağlık Hizmetlerine Erişim ve Kalite (HAQI: 64,8) skorlarının hem küresel ortalamanın hem de benzer gelişmişlik düzeyindeki ülkelerin gerisinde kaldığı belirlenmiştir.
