YUNUSHAN FURKAN AYDOĞDU, RECEP AYDIN, SALİH TUNCAL, MEVLÜT RECEP PEKCİCİ
Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tıp Dergisi - 2025;58(2):85-88
Amaç: Bu çalışmada, travmatik olmayan akut karın olgularında bilgisayarlı tomografinin (BT) gerekliliği ve sınırlılıkları, klinik endikasyonlar, potansiyel komplikasyonlar ve hassas hasta gruplarında aşırı kullanımın etik sonuçlarına odaklanarak değerlendirilmiştir. Gereç ve Yöntem: Bu teorik derleme, kontrastlı BT’nin travmatik olmayan akut abdominal durumların tanısındaki rolünü değerlendiren güncel literatüre dayanmaktadır. Hasta risk tabakalandırması, kontrasta bağlı nefropati, radyasyona maruz kalma ve yapay zekanın (YZ) radyolojik değerlendirmeye entegrasyonuna özellikle vurgu yapılmaktadır. Bulgular: BT, akut apandisit, divertikülit, epiploik apandisit, omental enfarktüs ve mezenterik iskemi gibi durumların teşhisinde bir köşe taşı olmaya devam etmektedir. Bununla birlikte, yaşlı ve komorbid hastalarda uygulanması kontrast kaynaklı nefropati riski taşır. Son çalışmalar, hidrasyon protokollerinin ve riske dayalı seçim kriterlerinin uygulanmasının bu tür komplikasyonları azaltabileceğini göstermektedir. Ayrıca, teknik ve etik sınırlamalar devam etse de, yapay zeka destekli görüntüleme, tanısal doğruluğu artırma ve gereksiz taramaları azaltma konusunda umut vaat etmektedir. Tartışma: Acil servislerde BT’ye artan güven, görüntülemenin genellikle yeterli klinik gerekçe olmaksızın önleyici olarak istendiği bir “BT refleksine” yol açmıştır. BT, özellikle atipik sunumlarda tanısal güveni artırabilirken, gelişigüzel kullanım etik ilkelerle, özellikle de primum non nocere ilkesiyle çelişmektedir. Gelişmekte olan yapay zeka teknolojileri karar vermeyi destekleyebilir, ancak özellikle karmaşık veya yüksek riskli popülasyonlarda klinik yargının yerini tam olarak alamaz. Sonuç Travmatik olmayan akut batında BT kullanımı hasta merkezli, klinik olarak gerekçelendirilmiş ve etik olarak sorumlu olmalıdır. Uygun olduğunda ultrasonografi gibi alternatiflere öncelik verilmeli ve yüksek riskli hastalarda komplikasyonları en aza indirmek için önleyici tedbirler alınmalıdır. BT, acil abdominal görüntülemede gerekli ancak otomatik olmayan bir araç olmaya devam etmelidir.
