Onur Emre ONAT, Umut Arda BAYRAKTAR, Yusuf BAYRAKTAR
Osmangazi Tıp Dergisi - 2026;48(2):210-219
Joubert sendromu (JS) ve ilişkili bozukluklar, beyin MRI'sında karakteristik "azı dişi belirtisi" ile tanımlanan, serebellar vermis ve beyin sapının anormal gelişimini yansıtan nadir nörogelişimsel durumlardır. Klinik tablo oldukça değişkendir; hipotoni, ataksi, gelişimsel gecikme ve anormal göz hareketlerinden retinayı, böbrekleri ve karaciğeri etkileyen çoklu organ tutulumuna kadar geniş bir yelpazede görülebilir. Bu çeşitlilik genetik düzeyde de yansımaktadır. Günümüze kadar OMIM'de JS ile resmi olarak ilişkilendirilmiş 39 gen tanımlanmış olup, literatürde en az 22 ek aday gen daha önerilmiştir. Genotip-fenotip ilişkileri dikkatlice değerlendirildiğinde, etkilenen bireylerin yaklaşık %80'inde moleküler tanıya ulaşılabilmektedir. Bu takip çalışmasında, üç akraba evliliği olan Türk ailesinde JS'nin genetik temelini araştırmak için tüm ekzom dizilemesi (WES) uyguladık. Her aileden yalnızca bir etkilenmiş bireyin dizilenmesiyle, beklenen kalıtım modeliyle uyumlu, nadir ve protein yapısını değiştiren varyantlara öncelik verdik. Aile 1'de, probandın retina distrofisiyle uyumlu olarak INPP5E geninde homozigot bir missens mutasyon (c.1204 A>G; p.K402 E; JBTS1) belirledik. Aile 2'de, TMEM67 geninde iki yeni bileşik heterozigot missens varyantı (c.1526T>C; p.F509S ve c.2639C>A; p.S880Y; JBTS6) saptadık; bu varyantlar etkilenmiş bireydeki karaciğer ve böbrek tutulumu ile uyumludur ve ne ClinVar'da ne de popülasyon veri tabanlarında bildirilmiştir. Aile 3'te bilinen JSRD genlerinde patojenik veya olası patojenik bir varyant saptanmadı; bu durum, bu soy ağacının daha önce tanımlanmamış bir JS ilişkili genin belirlenmesine katkı sağlayabileceğini düşündürmektedir. Genel olarak bulgularımız, WES'in JS gibi genetik açıdan heterojen bozukluklarda hızlı ve maliyet-etkin bir tanı aracı olarak etkinliğini vurgulamakta ve akrabalık oranlarının yüksek olduğu popülasyonlarda özellikle değerli olduğunu ortaya koymaktadır.
