Dilsu Dicle ERKAN, Elifcan TAŞDELEN
Gazi Medical Journal - 2026;37(4):482-489
Amaç: Genetik ve genomik teknolojilerdeki gelişmeler, tıbbi genetiğin klinik rolünü genişletmiş ve karmaşık hukuki, etik ve sosyal sonuçlar doğurmuştur. Genetik bilginin klinik uygulamaya ve hukuki süreçlere giderek artan entegrasyonuna karşın, genetik ve tıbbi genetik kavramlarının Türkiye Yargıtay kararlarındaki yansımaları sistematik olarak incelenmemiştir. Yöntemler: Kamuya açık Yargıtay Karar Arama veri tabanı kullanılarak geriye dönük, tanımlayıcı, kesitsel bir karar analizi gerçekleştirilmiştir. "Genetik tanı" ve "tıbbi genetik" olmak üzere iki anahtar kelime Türkçe olarak taranmıştır. Yinelenen kararların çıkarılması ve uygunluk değerlendirmesinin ardından 16 karar nihai analize dahil edilmiştir. Kararlar, ana analiz grubu (n = 12) ve ikincil analiz grubu (n = 4) olarak sınıflandırılmıştır. Her karardan hukuki bağlam, genetik temalar, genetik kanıtın rolü, uzman değerlendirmeleri ve yargısal sonuçlara ilişkin veriler elde edilmiştir. Bulgular: Dahil edilen kararlar 2009-2024 yılları arasında yayılmakta olup hem hukuk hem de ceza dairelerini kapsamaktadır. En sık karşılaşılan hukuki bağlam, DNA temelli soybağı ve aile hukuku uyuşmazlıkları (%37,5) olmuştur. Bunu sırasıyla prenatal tanı veya tıbbi genetik kaynaklı malpraktis ve laboratuvar sorumluluğu davaları (%31,3), tıbbi genetik hizmeti geri ödeme uyuşmazlıkları (%18,8) ve genetik hastalığa bağlı usul hakları ile kişilik hakkı talepleri (%12,5) izlemiştir. Uzman değerlendirmesi, tüm kategorilerde yargısal muhakemenin tekrarlayan bir belirleyicisi olarak öne çıkmıştır. Sonuç: Yargıtay kararları, genetiğin soybağı tespitinin ötesine geçerek prenatal tanı, laboratuvar sorumluluğu, aydınlatılmış onam, geri ödeme ve usul hakları alanlarına uzanan çok boyutlu bir hukuki mesele haline geldiğini ortaya koymaktadır. Varyantların yeniden yorumlanması, risk altındaki akrabaları uyarma yükümlülüğü ve genetik ayrımcılık gibi genetik ilişkili hukuki sorunlar ise henüz Türkiye'de yüksek mahkemelerin gündemine girmemiştir.
