Meltem Kurt YÜKSEL, Koray YALÇIN, Tuğrul ELVERDİ, Mahmut YERAL, Nur AKAD SOYER, Şahika Zeynep AKİ, Fatma Visal OKUR, Muhlis Cem AR
Turkish Journal of Hematology - 2026;43(3):274-279
Bu çalışmanın amacı, Türkiye'de kimerik antijen reseptörlü T-hücre (CAR-T) tedavisinin mevcut durumunu, klinik kapasitesini ve başlıca kısıtlayıcı faktörleri değerlendirmek ve ulusal politika geliştirme süreçlerine bilimsel veri sağlamaktır. Haziran 2023-Mart 2024 döneminde, Türk Hematoloji Derneği Hücre ve Gen Tedavileri Bilimsel Alt Komitesi tarafından ülke çapında iki çevrimiçi anket uygulanmış ve hematologlar, temel bilimciler ile ilgili paydaşların katılımıyla üç multidisipliner toplantı gerçekleştirilmiştir. Elde edilen anket verileri, toplantı çıktıları ve güncel düzenleyici gelişmelerle bütüncül olarak analiz edilmiştir. Anket bulguları, yıllık tahmini ihtiyaç (yaklaşık 507 hasta) ile CAR-T tedavisine erişim arasında belirgin bir uyumsuzluk olduğunu ortaya koymaktadır. 2019 ile Mart 2024 tarihleri arasında Türkiye'de yalnızca 23 hastaya CAR-T tedavisi uygulanmıştır. Başlıca kısıtlayıcı faktörler; yüksek tedavi maliyetleri, yetersiz kurumsal altyapı ve sınırlı sayıda eğitimli insan kaynağı olarak belirlenmiştir. Uzman toplantılarında ayrıca düzenleyici süreçlerdeki belirsizlikler, geri ödeme mekanizmalarındaki yetersizlikler ve standartlaştırılmış üretim ile klinik uygulama protokollerine duyulan gereksinim vurgulanmıştır. Tüm bu sınırlılıklara karşın, katılımcılar güçlü bir klinik hazırlık düzeyine sahip olduklarını ve erişimin artırılması gerekliliği konusunda yüksek düzeyde görüş birliği bulunduğunu ifade etmiştir. Türkiye'de CAR-T tedavisinin klinik uygulamaya entegrasyonu, yapısal ve ekonomik sınırlılıklar nedeniyle halen kısıtlıdır. Bu bağlamda, sürdürülebilir bir ulusal stratejik yol haritasının geliştirilmesi kritik önem taşımaktadır. Bu yol haritası kapsamında; 1) ulusal akademik CAR-T ağının oluşturulması, 2) sürdürülebilir finansman modelleri ve destekleyici yasal düzenlemelerin hayata geçirilmesi, 3) hastane muafiyeti (hospital exemption) mekanizmalarının uygulanması, 4) merkezi bir ulusal kayıt sisteminin kurulması, 5) yapılandırılmış eğitim programlarının yaygınlaştırılması ve 6) uluslararası iş birliklerinin güçlendirilmesi temel öncelikler olarak öne çıkmaktadır.
