Furkan Alp EREN, Canser BOZ
Acıbadem Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi - 2026;17(3):0-0
Amaç: Türkiye, kapsamlı sağlık reformlarına rağmen, 81 il arasında sağlık sistemi performansı açısından dikkate değer farklılıklar göstermektedir. Bu çalışmanın amacı, altyapı ve hizmet kullanımına ilişkin temel göstergeleri bütüncül bir yaklaşımla ele alarak, tamamlayıcı kümeleme yöntemleri kullanımıyla Türkiye' de iller düzeyinde sağlık sistemi performansını sınıflandırmaktır. Yöntem: Kesitsel nitelikteki bu çalışmada, Türkiye Sağlık İstatistikleri Yıllığı 2023'ten elde edilen, il düzeyinde kamuya açık veriler kullanılmıştır. Tüm 81 il için altı standartlaştırılmış gösterge analiz edilmiştir. Homojen il gruplarının belirlenmesi amacıyla Ward'ın hiyerarşik kümeleme yöntemi ve K-ortalama (K-means) kümeleme analizi uygulanmıştır. Kümeler arasındaki farklılıkları değerlendirmek için ek ANOVA analizleri yapılmıştır. Küme örüntüleri ayrıca coğrafi haritalar, temel bileşenler analizi ve radar grafikler kullanılarak görselleştirilmiştir. Bulgular: Her iki kümeleme yöntemi de il düzeyinde sağlık sistemlerini üç farklı tipoloji altında sınıflandırmıştır. Özellikle sağlık iş gücü yoğunluğu ve yatak doluluk oranları başta olmak üzere çeşitli göstergelerde kümeler arasında anlamlı farklılıklar saptanmıştır. Bir küme, yüksek sağlık iş gücü yoğunluğu, yatak kapasitesi ve hizmet kullanım düzeyleri ile öne çıkarken; ikinci küme tüm göstergelerde düşük değerlere sahip illerden oluşmuştur. Üçüncü küme ise ara düzey performans sergileyen illeri temsil etmiştir. İki yöntem arasındaki uyumun yüksek olması, sınıflandırmanın sağlamlığını desteklemektedir. Coğrafi görselleştirmeler, daha yüksek performans gösteren kümelerin ağırlıklı olarak Türkiye'nin batı ve metropolitan bölgelerinde yoğunlaştığını, daha düşük kapasiteye sahip kümelerin ise doğu ve güneydoğu illerinde daha sık görüldüğünü ortaya koymuştur. Sonuç: Altyapı ve hizmet kullanım göstergelerinin birlikte ele alındığı çift yöntemli kümeleme yaklaşımı, Türkiye' de il düzeyinde sağlık sistemi performansını sınıflandırmak için kapsamlı bir çerçeve sunmaktadır. Elde edilen tipolojiler, ülke içindeki belirgin bölgesel eşitsizlikleri ortaya koymakta ve bölgesel özellikleri dikkate alan sağlık planlaması ve politika geliştirme süreçlerine katkı sağlayabilecek niteliktedir.
