Ömür TANYEL
Türkiye Biyoetik Dergisi - 2026;13(2):132-143
Amaç: Bu çalışma, Türkiye'de ilaç sektöründe pazarlama yapısını ve bunun medikal bölüm ile ilişkisinin tarihsel, etik, dijital ve yönetişim boyutlarını inceleyerek medikal departmanların stratejik konumunu değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Küresel literatür ve ulusal mevzuat çerçevesinde, medikal departmanların pazarlama süreçleri üzerindeki düzenleyici ve bilimsel etkisi tartışılmaktadır. Yöntem: Bu çalışma, anlatı temelli bir derleme (narrative review) niteliğindedir. İlaç tanıtımının yönetişimi ve medikal departmanların rolü; tarihsel gelişim, etik tartışmalar ve ulusal/uluslararası mevzuat çerçevesinde analiz edilmiştir. Literatür taraması PubMed ve Google Scholar veri tabanlarında gerçekleştirilmiş; "pharmaceutical promotion", "medical affairs", "industry -physician relationship", "regulatory governance", "conflict of interest" anahtar kelimeleri kullanılmıştır. Greene'in reçete profilleme tarihçesi, Mulinari ve Ozieranski'nin etik analizleri, Maeda'nın Japonya'da medikal affairs incelemesi ile tıbbi tanıtım ve endüstri -hekim ilişkisini irdeleyen çalışmalar temel alınmıştır. Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu'nun (TİTCK) beşeri tıbbi ürün tanıtımına ilişkin düzenlemeleri, EFPIA (European Federation of Pharmaceutical Industries and Associations) ve PhRMA (Pharmaceutical Research and Manufacturers of America) meslek ilkeleri ile AİFD (Araştırmacı İlaç Firmaları Derneği) İyi Tanıtım İlkeleri dokümanları nitel içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Bulgular: Küresel ölçekte medikal departmanlar, satışa bağlı pazarlama birimlerinden bağımsızlaşarak şirket içi "bilimsel ve etik otorite"ye dönüşmektedir. Türkiye'de TİTCK'nın (Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu) "Beşeri Ürünlerin Tanıtım Faaliyetlerine İlişkin" yönetmeliği medikal onayı zorunlu kılarak bu dönüşümü desteklemektedir. Kongre sponsorlukları, hekim ziyaretleri, KOL (Key Opinion Leader - Fikir Lideri) iş birlikleri ve dijital tanıtım kanalları hem güçlü etki yaratmakta hem de ciddi çıkar çatışması riskleri taşımaktadır. Sonuç: Türkiye, güçlü düzenleyici otorite kurumları altyapısı ve giderek kurumsallaşan medikal departman yapıları sayesinde, etik ve bilimsel temelli ilaç pazarlaması konusunda örnek ülke olma potansiyeline sahiptir. Bu potansiyelin gerçekleşmesi için uygulanan temel pazarlama prensiplerinin yanında medikal birimlerin bağımsızlığının güçlendirilmesi, dijital denetim altyapılarının geliştirilmesi ve kongre -KOL -tanıtım (detailing - ürünün detaylı tanıtımı) uygulamalarında şeffaflığın artırılması gereklidir.
