Betül KARCI
Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi - 2026;16(2):447-456
Amaç: Bu çalışma Osmanlı ve Erken Cumhuriyet Dönemi'nde kadın sağlığı ve hastalıkları üzerine önemli çalışmalar yapan ve ülkemizde kadın hastalıkları hekimliğinin modern anlamda ilk kurucusu sayılan Dr. Asaf Derviş Paşa hakkında bilgi vermeyi amaçlamaktadır. Yöntem: 15 Ekim 2025 -30 Ocak 2026 tarihleri arasında yapılan bu çalışmada tarih araştırmalarında kullanılan klasik yöntem takip edilmiştir. Bu çerçevede kapsamlı bir literatür taraması yapılmıştır. Ayrıca Osmanlı ve Cumhuriyet Arşivi'nin farklı tasniflerindeki belgelerden ve süreli yayınlardan da yararlanılmıştır. Bulgular: Türkiye'de kadın sağlığı konusunda yapılan çalışmalar modern anlamda Tanzimat Dönemi'nde başlamıştır. Avrupa'da kadın hastalıkları üzerine eğitim görüp Türkiye'ye gelerek uzmanlaşan doktorlar bulunmaktadır. Bunlardan biri de Asaf Derviş'tir. Asaf Derviş, Gülhane'de müderris muavinliği ve müderrislik yapmıştır. Burada ülkemizin ilk kadın hastalıkları kliniğini kurmuştur. Ebeliği hakkıyla öğrettiği gibi kadın hastalıklarına özgü teşhis, tedavi ve uygulama usullerini de öğretmiştir. 1909'da kurulan İstanbul Darülfünunu Tıp Fakültesi'nde, Seririyat -ı Nisaiye ve Viladiye Kliniği direktörlüğüne getirilmiştir. Ayrıca her biri alanlarında uzman olan birçok öğrenci yetiştirmiştir. Bu öğrenciler kadın doğum ve hastalıkları konusunda ülkemize önemli hizmetlerde bulunmuşlardır. Sonuç: Dr. Asaf Derviş, ülkemizde kadın hastalıklarına özgü teşhis, tedavi ve uygulama usullerini öğreten kişidir. Birçok uzman yetiştirmiştir. Bunlardan Mahmut Ata, Refik Münir, Kenan Tevfik, Fuat Fehim, Rauf Fehmi ve Vefik Nahi Beyler Erken Cumhuriyet Dönemi'nin önemli kadın doğum ve hastalıkları uzmanlarıdır. Ayrıca kadınların hasta bakıcı olmaları ve kız öğrencilerin tıp fakültesine kabul edilmeleri konularındaki duruşu ve çalışmaları da takdire şayandır.
