Furkan TURAN, Müge ARTAR
InHealth Theory - 2025;2(1):20-30
Amaç: Bu araştırmanın amacı Türkiye'de mizaç ve karakterle ilgili yürütülen tezler hakkında tez türü, amaç, sonuç, yıllar, danışmanlar, örneklem, üniversiteler ve anahtar kelimeler bağlamında genel bilgi ortaya koymaktır. Bu çalışmanın geçmişten günümüze mizaç ve karakterle ilgili çalışma alanlarını ve sonuçlarını özetleyerek yeni çalışmalara yön vermesi açısından önemli olduğu düşünülmektedir. Yöntem: Bu çalışmada YÖK Ulusal tez veri tabanında yer alan ve erişim izni olan tezlere içerik analizi uygulanmıştır. Araştırmanın örneklemi amaçlı örnekleme yoluyla seçilmiştir. YÖK tez veri tabanında mizaç ve karakter terimleri tüm alanlarda aranmıştır. YÖK tez veri tabanında mizaç ve karakterle ilgili 1998 ve 2024 yılları arasında 214 tez yer almakla birlikte 163 tezin erişim izni bulunmaktadır. Bu nedenle veri seti 163 tezden oluşmaktadır. Verilerin analizinde SPSS, MS Excel ve MAXQDA 2022 programları kullanılmıştır. Bulgular: Mizaç ve karakterle ilgili tezler 2011 yılında yoğunlaşırken, büyük çoğunluğu tıpta uzmanlık tezidir. Ege Üniversitesi ile Üsküdar Üniversiteleri mizaç ve karakterle ilgili en fazla tez yürüten üniversitelerdendir. Mizaç ve karakter özellikleri ile psikiyatrik / nöropsikiyatrik bozukluklar arasındaki ilişkiler, mizaç ve karakter ile ilgili bireysel davranışlar, eğilimler ve yaşam deneyimleri konuları en fazla araştırılan tez alanları arasındadır. İncelenen tezlerde en fazla klinik ve klinik dışı grup karşılaştırmaları, bağımlılık, riskli davranışlar ve sağlıkla ilişkili sonuçlara ulaşılmıştır. Sonuç: Literatürde çok sayıda bireysel tez çalışması olmasına rağmen, bu çalışmaların bulgularını sentezleyen meta-analiz veya sistematik derleme çalışmaları azdır. Bu tür çalışmalar, mizaç ve karaktere yönelik araştırma sonuçlarının daha geniş bir perspektifte yorumlanmasını sağlayacaktır. Mevcut tezlerin büyük kısmı tıp alanında yoğunlaşmıştır. Multidisipliner çalışmalar teşvik edilmelidir. Elde edilen sonuçlara göre bağımlılık tedavi merkezlerinde bireyselleştirilmiş tedavi planlarının oluşturulmasında bu envanterin kullanılmasının faydalı olabileceği düşünülmektedir.
