Ahmet Serkan OKAY, Mehmet ÖZDEMİR
Türk Hijyen ve Deneysel Biyoloji Dergisi - 2026;83(2):149-162
Amaç: Bu araştırmanın amacı, dijital medyada sağlık alanında üretilen kanser, beslenme ve hijyen temalı video içeriklerinin sağlık okuryazarlığı üzerindeki etkisini ortaya koymaktır. YouTube üzerinden içerik üreten sağlık çalışanları ve sağlık kuruluşlarının kanser, hijyen ve beslenme temalı videoları incelenerek, bu medya içeriklerinin sağlık okuryazarlığı bağlamında kullanıcılar üzerindeki rolü değerlendirilmiştir. Araştırma kapsamında video içerikleri erişilebilirlik, anlaşılabilirlik ve etkileşim unsurları açısından analiz edilmiş; ayrıca kullanıcı yorumları sağlık iletişimi perspektifinden incelenmiştir. Yöntem: Çalışmada, medya içeriklerinin sağlık okuryazarlığı üzerindeki rolünü ortaya koymak amacıyla nitel araştırma yöntemlerinden içerik analizi kullanılmıştır. Veri seti MAXQDA programı aracılığıyla oluşturulmuş ve araştırma kapsamında belirlenen kategoriler doğrultusunda kodlanmıştır. Kodlanan veriler üzerinde frekans analizi yapılmıştır. Araştırma Türkiye özelinde gerçekleştirilmiş olup, sağlık alanında video içerik üreten YouTube kanalları çalışmaya dahil edilmiştir. Bu kanallar arasından, Boomsocial web sitesi verilerine göre en yüksek abone sayısına sahip olanlar seçilmiştir. Bulgular: Araştırmada Türkiye'de sağlık alanında en yüksek abone ve etkileşim oranına sahip kanallar arasından seçilen kanser, beslenme ve hijyen temalı toplam 63 YouTube videosu incelenmiştir. Bu videolara toplam 8949 yorum yapıldığı belirlenmiştir. Video içeriklerinde etkileşim oranlarının %31,75 ile 10.000-100.000 aralığında yoğunlaştığı, içerik sürelerinin çoğunlukla 5 dakikadan kısa olduğu ve en sık kullanılan veri türünün video olduğu saptanmıştır. İçerik sunumunda sağlık çalışanlarının uzmanlıklarından yararlanıldığı ve bu kişilerin izleyicileri harekete geçirici mesajlar verdiği görülmüştür. Video yorumlarının analizinde, kullanıcıların sağlık okuryazarlığı açısından çoğunlukla etkileşimsel düzeyde olduğu belirlenmiştir. Ayrıca yorumların duygu analizinin genel olarak pozitif yönde olduğu ve içeriklerin büyük ölçüde bilgi talebi içerdiği saptanmıştır. Sonuç: YouTube'da yayınlanan sağlık temalı videoların, bireylerin sağlık okuryazarlığı gelişimi ve yönlendirilmesi üzerinde önemli bir potansiyele sahip olduğu belirlenmiştir. Video yorumları incelendiğinde, sağlık okuryazarlığının etkileşimsel boyutta yoğunlaştığı, işlevsel boyutta anlama ve uygulama becerilerinin belirgin olduğu, ancak eleştirel boyutun nispeten zayıf kaldığı görülmüştür. Bu durum, kullanıcıların sağlık içeriklerine yönelik aktif bir okuryazarlık pratiği geliştirdiklerini göstermektedir.
