Mustafa ÖCAL
Acıbadem Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi - 2026;17(2):0-0
Giriş: Ulaşım ve endüstriyel olayları içeren teknolojik afetler, küresel afet yükünün önemli ancak yeterince incelenmemiş bir bileşenini oluşturmaktadır. Artan sanayileşme ve kentleşmeye rağmen, ülke düzeyinde kapsamlı uzun dönem analizler sınırlıdır. Bu çalışmanın amacı, Türkiye' de teknolojik afetlerin dağılımını, mortalite paternlerini ve zamansal eğilimlerini değerlendirmektir. Yöntem: Bu retrospektif epidemiyolojik çalışmada, 1978-2025 yılları arasında EM-DAT veri tabanında kayıtlı teknolojik afetler analiz edilmiştir. Afetler ulaşım, endüstriyel ve diğer kategoriler olarak sınıflandırılmış, ayrıca alt tip analizleri yapılmıştır. Birincil sonuçlar; afet türlerinin dağılımı, toplam ölüm sayısı, olay başına ölüm sayısı ve zamansal eğilimler olarak belirlenmiştir. Bulgular: Toplam 172 teknolojik afet tespit edilmiştir. Ulaşım kaynaklı olaylar olguların çoğunluğunu oluşturmuştur (%73.8) ve en sık alt tip kara yolu kazalarıdır (%41.3). Ulaşım afetleri en yüksek toplam mortaliteye katkı sağlarken (n=2.923), endüstriyel afetler olay başına en yüksek mortalite oranına sahiptir (49.3 ölüm/olay). Alt tip analizinde, patlamalar ve çökmeler en ölümcül mekanizmalar olarak öne çıkmış, özellikle endüstriyel patlamalar en yüksek mortalite ile ilişkilendirilmiştir (60.4 ölüm/olay). Afet sıklığında zamanla artış gözlenmesine rağmen bu artış istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır (beta = 0.044, p = 0.10) ve afet türleri arasında mortalite açısından anlamlı fark saptanmamıştır (Kruskal-Wallis H = 0.621, p = 0.733). Olay başına mortalite zaman içinde azalma göstermiş olup, 1978-1989 döneminde 36.4 ölüm/olay iken, 2010-2025 döneminde 24.3' e düşmüştür. Sonuç: Türkiye' de teknolojik afetler sıklık açısından ağırlıklı olarak ulaşım kaynaklıdır, ancak en yüksek ölümcüllük endüstriyel afetlerde görülmektedir. Bulgular, afet sıklığı ile mortalite arasında bir ayrışma olduğunu ve toplam mortalitenin nadir ancak yüksek etkili olaylar tarafından belirlendiğini göstermektedir. Özellikle endüstriyel patlamalar ve yapısal çökmeler gibi yüksek ölümcüllüğe sahip mekanizmalara öncelik verilmesi, afet risk azaltma stratejilerinin geliştirilmesine katkı sağlayabilir.
