Sema PASLIOĞLU, Levent ÖZDEMİR
Cumhuriyet Medical Journal - 2025;47(4):3-12
Amaç: Çalışmamızın amacı, Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması (TNSA) verilerini kullanarak yerleşim yeri ve refah düzeyine göre sağlık alanında eşitsizliklerin varlığı ve değişimini incelemektir. Yöntem: Mutlak eşitsizlik ve göreceli eşitsizlik, özellikle düşük ve orta gelirli ülkelere odaklanan "WHO health inequality monitoring book" kullanılarak hesaplandı. Mutlak eşitsizlik iki alt grup arasındaki fark, göreli eşitsizlik ise iki alt grup arasındaki oran formülü kullanılarak hesaplandı. Çocuk, üreme ve kadın sağlığı alanındaki eşitsizlikler, "WHO Health Inequality Monitoring Book" ta önerilen basit ölçüm yöntemleri kullanılarak ölçüldü. Çalışmamızın amacı hanehalki refah düzeyi ve kırsal-kentsel farklılıklara göre sağlık eşitsizliklerinin değişimini incelemek olduğundan, bu verileri sağlayan 2008, 2013 ve 2018 TNSA verileri kullanıldı. Bulgular: Kırsal alanlarda ve düşük refah düzeylerinde yaşamanın çoğunlukla dezavantajlı olduğu görülmüştür. Refah düzeyine göre, çocukların aşılanması ve modern doğum kontrol yöntemlerinin kullanımında eşitsizlikte artış tespit edilmiştir. Adölesan gebelik, kadına yönelik şiddet, kadınların eğitim süresi ve düşük doğum ağırlığı gibi göstergelerde hem refah düzeyine hem de yerleşim yerine göre eşitsizlikte artışlar tespit edilmiştir. Bununla birlikte, doğum öncesi ve sonrası bakım ve tüm temel aşıları olan çocukların yüzdesinde yerleşim yerine göre eşitsizlikler azalmış, hatta kırsal alan daha avantajlı duruma geçmiştir.. Sonuç: Sağlık eşitsizliklerini azaltmak için kırsal kesimleri ve düşük refah seviyelerini hedefleyen politikalara ihtiyaç vardır. Eşitsizlikleri azaltmak için dezavantajlı gruplara yönelmek gerekse de, çocuklarda obezite ve sadece anne sütüyle beslenme açısından riskli gruplar kentte yaşamaktadır. İlginçtir ki, bu grupların refah düzeyleri yüksektir. Müdahale için hedef grup olarak seçilmelidir. Ülkemizde uygulanan programların bazı göstergelerdeki eşitsizlikleri azaltmada etkili olduğu söylenebilir.
