EMRE KARA, BURCU KELLECİ ÇAKIR, MESUT SANCAR, KUTAY DEMİRKAN
Turkish Journal of Pharmaceutical Sciences - 2021;18(4):517-526
İlaçla ilgili problemlerin saptanması (İİP), farmasötik bakım kapsamında daha iyi tedavi sonuçlarının sağlanması açısından önemlidir. Klinik eczacı tarafından yapılan kapsamlı ilaç yönetimi, ilaçla ilgili problemleri önleyerek, tanımlayarak ve çözerek ilaçların rasyonel kullanımında önemli bir rol oynamaktadır. Bu derlemede, Türkiye’de klinik eczacı tarafından yapılan müdahalelerin hasta sonuçları üzerindeki etkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır. PubMed, Google Akademik, EMBASE, Cochrane Kütüphanesi ve Türk veri tabanlarında (ULAKBIM, Dergipark) sistematik bir literatür taraması yapılmıştır. Ana kategoriler “klinik eczacı”, “müdahale” ve “Türkiye” olarak belirlenmiştir. İki araştırmacı her makaleyi bağımsız olarak gözden geçirmiştir. İki bağımsız araştırmacı ise tüm kayıtları taramış ve verileri elde etmiş; anlaşmazlıklar fikir birliği ile çözülmüştür. Eczacılar tarafından yapılan müdahaleleri içeren randomize kontrollü çalışmalar, müdahale öncesi ve sonrası karşılaştırma çalışmaları ve kesitsel çalışmalar derlemeye dahil edilmiştir. Bu derlemeye, klinik eczacı müdahalelerini değerlendiren 15 makale dahil edilmiştir. On çalışma (%66, 7) ilaçla ilgili problemler ve bu problemlere eczacı müdahalelerine odaklanırken, geri kalan 5 (%33, 3) çalışma hasta eğitimi ve uyunç konularına odaklanmıştır. Çalışmalar, onkoloji (%33, 3), geriatri (%20, 0), göğüs hastalıkları (%13, 3), psikiyatri (%6, 7), kardiyoloji (%6, 7) ve enfeksiyon hastalıkları (%6, 7) kliniklerinde yapılmıştır. Çalışmaların sonuçları incelendiğinde, müdahalelerin çoğu hekim düzeyinde, daha sonrası ise ilaç düzeyi ve hasta düzeyinde yapılmıştır. İİP’lerin %54, 2-93, 2’sinde problem çözülmüştür ve çalışmaların çoğunda uyunç, hasta bilgisi veya becerileri geliştirilmiştir. Çalışmaların çoğunluğu yüksek lisans veya doktora tezi kapsamında yapılmıştır. Müdahalelerin yüksek kabul oranlarının yanı sıra, yan etkilerin önlenmesi, yaşam kalitesinde artış ve hastanede kalış süresinde azalma gibi çeşitli olumlu sonuçlar gözlenmiştir. Bu sonuçlar Türkiye’deki diğer sağlık çalışanlarının klinik eczacılarla iş birliği yapmaya hazır olduklarını göstermektedir.
