DENİZ TUGAY ARSLAN
Genel Tıp Dergisi - 2025;35(3):544-553
Amaç: Bulaşıcı hastalıklar toplum sağlığı ve sürdürülebilir kalkınma çabaları üzerinde önemli bir tehdit olmaya devam etmektedir. Bulaşıcı hastalıklarla mücadele amacıyla sürdürülebilir kalkınma hedefleri kapsamında sağlık hizmeti kapasitesinin oluşturulması ve evrensel sağlık kapsamının sağlanması için hedefler belirlenmiştir. Sağlık hizmetinin fiziki ve teknik kapasitesinin iyileşmesi ve hizmete erişimin sağlanmasıyla bulaşıcı hastalıklarla mücadele edilmesi amaçlanmaktadır. Çalışmanın temel amacı International Health Regulations (IHR) hizmet kapsamının bulaşıcı hastalıklar bağlı ölüm oranları üzerindeki etkisinde Universal Health Coverage (UHC) hizmet kapsamının aracılık rolünün belirlenmesidir. Gereç ve Yöntem: Çalışma kapsamında örneklem seçimi yapılmayıp IHR’ye taraf olan Dünya Sağlık Örgütüne üye 183 ülkenin 2021 yılına ait verileri kullanılmıştır. Çalışmanın amacı doğrultusunda basit aracılık modeli oluşturulmuştur. Değişkenler arasındaki ilişkiyi test eden aracılık etkisi analizi varsayımları regresyon analizleriyle test edilmiştir. Bulgular: IHR temel kapasitesi ile bulaşıcı hastalıklara bağlı ölüm oranı arasında anlamlı negatif etki tespit edilmiştir. IHR temel kapasitesi ile UHC hizmet kapsamı arasında ise anlamlı pozitif etki olduğu belirlenmiştir. IHR ve UHC’nin birlikte dahil edildiği modelde UHC hizmet kapsamı ile bulaşıcı hastalıklara bağlı ölüm oranı arasında anlamlı negatif etki tespit edilmiştir. Aracılık etkisi analizi sonucunda ise IHR hizmet kapsamının bulaşıcı hastalıklara bağlı ölüm oranı üzerindeki etkisinde UHC hizmet kapsamının tam aracı rolü oynadığı belirlenmiştir. Sonuç: Belirlenen bulgulara göre IHR temel kapasitesinin sağlık hizmetlerine erişim olmadan bulaşıcı hastalıklara bağlı ölüm oranı üzerinde sınırlı etkisinin olduğu söylenebilir. IHR temel kapasitelerinin toplumun sağlık hizmetine erişimiyle desteklenmesi gerekmektedir. Ülkelerin bulaşıcı hastalıklarla mücadelede IHR temel kapasitelerini arttırmaya yönelik çabalara devam etmesi ve bu çabaların UHC politikalarıyla entegre edilmesi önerilmektedir.
