Bahar YALÇIN ÇELİKTAŞ, Muazzez GARİPAĞAOĞLU, İlayda KOÇAK, Mislina GEYİK
İstanbul Gelişim Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi - 2026;30():711-722
Amaç: Bu çalışmanın amacı, İzmir ve İstanbul'da vegan ve vejetaryen seçenekler sunan iki devlet üniversitesinin planlanmış öğle yemeği menülerini enerji ve besin ögeleri açısından teorik olarak değerlendirmektir. Yöntem: Tanımlayıcı tipteki bu çalışmada, üniversitelerin resmî internet sitelerinden elde edilen bir aylık (29 günlük) öğle yemeği menüleri besin grupları, enerji ve besin ögeleri açısından analiz edilmiştir. Besin ögesi değerleri, Beslenme Bilgi Sistemi (BEBİS) 9.0 programındaki standart kurum tarifleri kullanılarak hesaplanmış ve öğle öğününe ilişkin enerji ve besin ögesi yeterliliğini değerlendirmek amacıyla Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER) 2022 ile karşılaştırılmıştır. Analiz, gerçek porsiyonlar veya tüketim yerine planlanmış menülere dayalı teorik değerleri yansıtmaktadır. Veriler IBM SPSS yazılımı kullanılarak analiz edilmiştir. Bulgular: B Üniversitesi'nin vejetaryen olmayan menüsü, A Üniversitesi'ne kıyasla daha yüksek diyet lifi, C, B1, B6, B12 vitaminleri, demir, çinko ve sodyum içermektedir. Vejetaryen menülerde B Üniversitesi'nin diyet lifi, C, B1, B2, B6 vitaminleri ve sodyum değerleri daha yüksek bulunurken, A Üniversitesi'nin vegan menüsünde enerji ve yağ içeriği daha yüksektir. Kullanılan referans çerçevesine göre, vejetaryen menülerin B12 vitamini dışında çoğu besin ögesi açısından gereksinimleri karşıladığı; vegan menülerde ise B12 vitamini ve kalsiyumun referans aralığın altında kaldığı belirlenmiştir. Sonuç: Bu teorik analiz, vejetaryen menülerin genel olarak öğle öğünü besin ögesi önerileri ile uyumlu olduğunu ve uygun şekilde planlandığında vejetaryen ve vegan menülerin beslenme açısından yeterli öğün seçenekleri sunabileceğini; ancak vegan menülerde B12 vitamini ve kalsiyum açısından potansiyel yetersizlikler bulunabileceğini göstermektedir. Bu bulguların, gerçek tüketimden ziyade planlanmış menüler bağlamında değerlendirilmesi gerekmektedir.
