Funda Çimen Açıkgül, Seçil Nazife Parlak
Ağrı Tıp Fakültesi Dergisi - 2025;3(3):147-155
Bu derleme, VEGFA geninin alternatif ekzon 8 bölgesinden türeyen iki ana izoformu olan VEGF 165a ve VEGF 165b'nin yapısal farklılıklarını, reseptör etkileşimlerini, sinyal yolakları üzerindeki etkilerini ve bu izoformların hastalıklardaki patofizyolojik rollerini karşılaştırmalı olarak incelemeyi amaçlamaktadır. İnsan ve hayvan modellerinde yapılan deneysel ve klinik çalışmalara ait 2020-2025 yılları arasındaki güncel literatür taranmış, VEGF 165b'nin biyolojik işlevleri, reseptör bağlanma özellikleri, pro- ve anti-anjiyogenik etkileri ile ilgili bulgular sistematik olarak derlenmiştir. VEGF 165a, VEGFR-2 üzerinden PI3K/Akt ve MAPK/ERK yolaklarını aktive ederek endotel hücre proliferasyonu, göçü ve damar geçirgenliğini artırırken; VEGF 165b bu reseptörlere bağlanmasına rağmen sinyallemeyi zayıf biçimde tetiklemekte ve VEGF 165a'nın etkilerini kompetitif olarak baskılamaktadır. VEGF 165b ekspresyonu sağlıklı dokularda baskın iken, kanser, proliferatif diyabetik retinopati ve yaşa bağlı makula dejenerasyonu gibi hastalıklarda VEGF 165a lehine bir dengesizlik gözlenmektedir. Öte yandan, periferik arter hastalığı, sistemik skleroz ve preeklampsi gibi durumlarda VEGF 165b'nin aşırı ekspresyonu yetersiz anjiyogenez ile ilişkilidir. VEGF 165 izoform dengesindeki bozulmalar, anjiyogenez fazlalığı ya da yetersizliği ile seyreden birçok hastalığın temelinde yer almaktadır. Bu bağlamda, izoformlara özgü tedavi yaklaşımları (örneğin splice-switching oligonükleotidlerle alternatif ekson kullanımının yönlendirilmesi) gelecekte daha hassas ve hedefe yönelik damar tedavileri geliştirilmesine olanak sağlayabilir. VEGF 165a/VEGF 165b oranının biyobelirteç olarak kullanımı, kişiye özel anjiyogenez modülasyonuna yönelik önemli bir potansiyel taşımaktadır.
