Pelin COŞTUR FİLİZ, Serdar FİLİZ
Acta Medica Nicomedia - 2026;9(1):1-10
Vitrifikasyon yardımcı üreme teknolojisini dönüştürmüş olsa da, kapsamlı epigenetik yeniden şekillenme ve transkripsiyonel yeniden kalibrasyonla karakterize kritik bir gelişim penceresinde gerçekleşir; dondurma-çözme işlemleri gamet ve embriyoları ozmotik, kriyoprotektan, oksidatif ve mitokondriyal strese maruz bırakarak morfolojinin ötesinde moleküler etki kaygıları doğurur. Önceden tanımlanmış bir protokole dayanmayan bu yapılandırılmış anlatı derlemesi, vitrifikasyonun anlamlı epigenetik bozulmaya yol açıp açmadığını mevcut insan metilom, transkriptomik ve klinik sonuç verileriyle değerlendirmeyi amaçlamaktadır. İngilizce literatür PubMed/MEDLINE ve Scopus'ta tarandı; alınan makalelerin kaynakçaları elle gözden geçirildi. Ocak 2026'ya kadar yayımlanan insan implantasyon öncesi embriyo çalışmalarına öncelik verildi; doğrudan insan kanıtının sınırlı olduğu durumlarda oosit, sperm ve hayvan modeli verilerinden seçici çıkarımlar yapıldı. Sınırlı sayıda birincil insan embriyosu çalışmasına dayanan kanıtlar, çağdaş protokoller altında global DNA metilasyon mimarisinin ve genel transkripsiyonel stabilitenin büyük ölçüde korunduğunu düşündürmektedir. Bildirilen moleküler değişiklikler çoğunlukla lokalize ve mütevazı büyüklüktedir; mevcut klinik veriler ise implantasyon veya canlı doğum oranlarında vitrifikasyonla ilişkili tekrarlanabilir bir azalma göstermemektedir. Kriyobiyolojik stres ile gamet kaynaklı epigenetik mimari (baba kökenli DNA metilasyonu, kromatin organizasyonu ve küçük kodlayıcı olmayan RNA yükü) arasındaki etkileşim de embriyonik duyarlılığı etkileyebilir. Vitrifikasyon biyolojik olarak aktif ancak gelişimsel olarak tamponlanmış bir müdahale gibi görünmektedir; mevcut veriler, saptanabilir moleküler varyasyonun genellikle sınırlı olduğunu ve global epigenomik istikrarsızlaşmayı göstermediğini düşündürmektedir. Biyolojik önem eşiklerini tanımlamak için uzunlamasına sonuçlarla entegre, aşamaya özgü çoklu-omik çalışmalar gereklidir.
