Menekşe YILDIZ USLU
Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi - 2026;16(2):408-417
Amaç: Bu çalışma, antik çağlardan itibaren tıp pratiğinde yer edinen terebentin yağının, özellikle XIX. yüzyılda salgın ve bulaşıcı hastalıklarla mücadelede stratejik bir tedavi aracı olarak kullanımını, etki mekanizmalarını ve tarihsel başarısını incelemeyi amaçlamaktadır. Yöntem: 2025 yılı Ekim -Aralık aylarını kapsayan üç aylık bir süreçte hazırlanan bu çalışmada; yerli ve yabancı literatür taranmış, dönemin önemli tıp dergilerindeki yabancı kaynakların çevirisi yapılarak doküman analizi yöntemiyle tasnif edil miştir. Bulgular: Araştırma bulguları, XIX. yüzyıl tıp pratiğinde terebentin yağının salgın hastalıklar üzerinde çok yönlü ve kritik bir başarı sergilediğini kanıtlamaktadır. Sarı humma vakalarında, özellikle en ölümcül evre olan "siyah kusma" safhasındaki mortalite oranlarını %15'ten %11'lere düşürerek hayatta kalma şansını artırdığı saptanmıştır. Tifo tedavisinde ise bağırsaklardaki ülserli lezyonl arı iyileştirici yerel etkisinin yanı sıra, çökmüş sempatik sinir sistemini canlandıran sistemik bir uyarıcı işlevi gördüğü belirlenmiştir. Ayrıca çiçek hastalığında kalıcı deri izlerini önlediği, kolera ve dizanteride sistemik çöküşü sınırladığı, uyuzda ise parazitleri 2 4 saat içinde etkisiz hale getiren güçlü bir toksik etki yarattığı tespit edilmiştir. Sonuç: XIX. yüzyıl tıp pratiğinde terebentin yağı; antiseptik, hemostatik ve sistemik uyarıcı rolleriyle salgınlarla mücadelede vazgeçilmez bir stratejik kaynak olmuştur. Araştırma, bu maddenin ampirik başarısıyla döneminin kısıtlı tıbbi imkânları içeri sinde hayati bir boşluğu doldurduğunu ve tıp tarihinde merkezi bir konum edindiğini kanıtlamaktadır.
