Fatma AKIN
Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi - 2026;16(1):135-146
Amaç: Bu çalışma, XIX. yüzyıl Osmanlı İmparatorluğu'nda okutulan hıfzıssıhha dersleri çerçevesinde Dr. Şükrü Kâmil'in Hıfz-ı Sıhhat Dersleri adlı eserini incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma, Osmanlı eğitim sistemi, halk sağlığı literatürü ve yazarın biyografisine dair özgün bulgular sunmayı hedeflemektedir. Yöntem: Araştırmanın temel kaynağını Hıfz-ı Sıhhat Dersleri oluşturmaktadır. Dr. Şükrü Kâmil'in hayatı ve eserlerine dair veriler, Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi'nden temin edilen belgelerle desteklenmiştir. Eserin analizinde içerik analizi yöntemi kullanılmış; sağlıkla ilgili konular odak noktası, içerik ve hedef kitle parametrelerine göre tasnif edilmiştir. Bulgular: 1892 yılında Osmanlı Türkçesiyle kaleme alınan ve rüşdiyelerde ders kitabı olarak okutulan eser, toplam yirmi üç dersten oluşmaktadır. İçerik; beslenme, solunum, havalandırma, cilt sağlığı, banyo kültürü, giyim-kuşam, spor ile tütün ve alkolün zararları gibi geniş bir yelpazeyi kapsamaktadır. Dr. Şükrü Kamil'in bu eseri yazmasındaki temel motivasyonunun, halk sağlığı derslerinin Fransızca kaynaklardan okutulmasına karşı duyduğu rahatsızlık ve Türkçe bir ders kitabı hazırlama ihtiyacı olduğu tespit edilmiştir. Sonuç: Eser, modern halk sağlığı anlayışının Osmanlı toplumuna adaptasyonunda "yerel bir sentez" niteliği taşımaktadır. Batı kaynaklı tıbbi bilgiler, toplumun anlayacağı sade bir Türkçe ile sunulmuştur. Kitabın rüşdiyelerde okutulması, genç nesillere modern hijyen ve sağlık alışkanlıklarının kazandırılması gayesini taşımış ve imparatorlukta halk sağlığı bilincinin kurumsallaşmasına önemli katkılar sağlamıştır.
