Hürmet KÜÇÜKKATIRCI BAYKAN
Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi - 2026;19(2):346-357
Amaç: Bu çalışma, beslenme ve diyetetik bölümü öğrencilerinin yapay zekâya (YZ) yönelik tutumlarını, algıladıkları yarar-riskleri, etik ve gizlilik kaygılarını ve YZ çağındaki eğitim ihtiyaçlarını nitel olarak incelemekte ve YZ'ye ilişkin görüşlerin sınıf düzeyine göre değişimini değerlendirmektedir. Yöntem: Araştırma, nitel ve keşfedici bir tasarım ile yürütülmüştür. Amaçlı örnekleme yoluyla seçilen 16 öğrenci (her sınıftan dört öğrenci) ile yüz yüze yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Görüşmeler ses kaydı ile kaydedilmiş, kelimesi kelimesine deşifre edilerek anonimleştirilmiştir. Veriler, Refleksif Tematik Analiz (RTA) yaklaşımıyla analiz edilmiştir. Sınıf düzeyleri arasındaki sistematik karşılaştırmalarda Çerçeve Yöntemi kullanılmıştır. Güvenirlik; yinelemeli kodlama, alan notları, karar izi ve COREQ/SRQR ilkelerine dayalı raporlama ile desteklenmiştir. Bulgular: Analiz sonucunda beş tema ortaya çıkmıştır: (1) Kolaylık ve pratik yararlar; alt sınıflar YZ'yi zaman kazandıran ve akademik süreçleri kolaylaştıran bir araç olarak görmüştür. (2) Etik, gizlilik ve güven sorunları; üst sınıflarda hatalı bilgi, mahremiyet ve profesyonel sorumluluk endişeleri öne çıkmıştır. (3) Mesleki rol algısı; YZ öğrencilerin bir kısmı tarafından tamamlayıcı, bir kısmı tarafından mesleği tehdit eden bir unsur olarak değerlendirilmiştir. (4) Eğitim ve müfredat beklentileri; öğrenciler doğrulama, etik farkındalık, veri okuryazarlığı ve etkili prompt yazma gibi yetkinliklere ihtiyaç duymuştur. (5) Erişim ve adalet algısı; özellikle ücretli YZ araçlarına erişimde adaletsizlik hissi bildirilmiştir. Çerçeve yöntemi, alt sınıfların YZ'ye daha pratik ve olumlu; üst sınıfların ise daha eleştirel ve risk odaklı yaklaştığını göstermiştir. Sonuç: Bulgular, YZ'ye ilişkin öğrenci algılarının sınıf düzeyi arttıkça daha eleştirel ve risk odaklı olduğunu göstermektedir. Mevcut durum, beslenme-diyetetik bölümlerinde etik, doğrulama ve sorumlu kullanım becerilerini kapsayan aşamalı YZ okuryazarlığı eğitiminin gerekliliğini vurgulamaktadır.
