Bayram İNAN, Zeki Mesut YALIN KILIÇ
Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Mecmuası - 2026;79(1):108-117
Giriş: Akut pankreatit (AP), hafif inflamasyondan multiorgan yetmezliği ile seyreden ağır formlara kadar değişebilen klinik bir tablodur. Hastalık, anlamlı morbidite ve mortalite oranlarıyla ilişkilidir. Yaşlı bireyler, azalan fizyolojik rezerv ve çoklu eşlik eden hastalıklar nedeniyle özellikle risk altındadır. Bu çalışma, AP hastalarında yaşın eşlik eden hastalıklar ve klinik sonuçlar üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlamıştır. Amaç: Bu çalışmanın temel amacı, 65 yaş ve üzeri akut pankreatit tanılı bireylerde sistemik komplikasyonlar ve mortaliteye katkıda bulunan risk faktörlerini belirlemektir. Ayrıca, yaygın olarak kullanılan klinik şiddet skorlama sistemlerinin farklı yaş gruplarında etkinliği değerlendirilmiştir. Gereç ve Yöntem: Bu retrospektif kohort çalışmada, Ocak 2023 ile Mayıs 2025 tarihleri arasında akut pankreatit tanısıyla başvuran 401 hasta incelenmiştir. Katılımcılar, öncelikle 65 yaş altı ve 65 yaş ve üzeri olmak üzere iki gruba ayrılmış; yaşlı grup içerisinde ayrıca yaşa göre alt grup analizleri yapılmıştır. Klinik, laboratuvar ve demografik veriler sistematik olarak değerlendirilmiş ve karşılaştırılmıştır. Sistemik komplikasyonlar, lokal komplikasyonlar ve hastane içi mortalitenin bağımsız belirleyicilerini saptamak amacıyla çok değişkenli lojistik regresyon analizleri uygulanmıştır. Bulgular: 401 hastanın 201'i (%50,1) 65 yaş ve üzerindeydi. Komorbiditeler yaşlı hastalarda anlamlı derecede daha sık görülmekteydi; bunlar arasında diyabetes mellitus (%25.4'e karşı %16; p = 0,028), hipertansiyon (%66.2'e karşı %26; p < 0,001) ve koroner arter hastalığı (%31,3'e karşı %8; p < 0,001) yer almaktaydı. Sistemik komplikasyonlar yaşlı hastalarda daha yüksek oranda saptandı (%39,3'e karşı %25; p = 0,003). Buna karşılık, lokal komplikasyon (%23,5'e karşı %17,4; p > 0,05) ve hastane içi mortalite (%6,0'a karşı %7,5; p > 0,05) oranları açısından yaş grupları arasında anlamlı fark bulunmadı. Çok değişkenli analizde, yaş >=65 yıl (aOR = 1,96; %95 GA: 1,20-3,18) ve diyabet varlığı (aOR = 2,48; %95 GA: 1,47-4,21), sistemik komplikasyonlar için bağımsız belirleyiciler olarak saptandı. Hastane içi mortalite açısından, sistemik komplikasyonlar (aOR = 2,68; %95 GA: 1,07-6,69) ve düşük serum albümin düzeyi (aOR = 0,43/g/dL; %95 GA: 0,19-0,96) anlamlı risk faktörleri olarak bulundu. Mevcut şiddet skorlama sistemlerinin yaşlı hastalarda mortalite ve komplikasyon öngörme performansı sınırlıydı (AUC < 0,80). Sonuç: Bu çalışma, yaşlı bireylerde AP tedavisinin yalnızca yaşa değil, eşlik eden hastalıklara ve klinik bulgulara göre planlanması gerektiğini göstermektedir. Ayrıca mevcut risk skorlarının yaşlı hasta grubu için uygunluğu yeniden değerlendirilmelidir. Bu hasta grubunun hastalık şiddetini daha iyi yansıtan yeni skorlama modellerine ihtiyaç vardır.
