MERVE YILDIRIM, GÜL KIZILTAN, MEHTAP AKÇİL OK
Uluslararası Hakemli Akademik Spor Sağlık ve Tıp Bilimleri Dergisi - 2025;15(55):21-43
Amaç: Bireylerin beslenme okuryazarlığını ölçmeye yönelik bir ölçeği Türkçeye uyarlayarak geçerlilik ve güvenirliği test etmek ve yetişkin bireylerin beslenme okuryazarlığını belirlemektir. Yöntem: Spor merkezine üye 314 gönüllü bireyin her birine demografik bilgi formu, Dünya Sağlık Örgütü Yaşam Kalitesi Ölçeği Kısa Formu (WHOQOL-BREF-TR), Beslenme Okuryazarlığı Değerlendirme Aracı doldurtulmuştur. Faktör boyutlarının geçerliliğini ispatlamak için Doğrulayıcı (Confirmatory) Faktör Analizi uygulanmıştır. Toplanan verilerin istenilen modele uygun olup olmadığı SPSS 20 programı ve AMOS Yapısal Eşitlik Modeli ile analiz edilmiştir. Uyum indeksi olarak CMIN, AGFI, RMR, RMSEA kullanılmıştır. Bulgular: Geçerlilik ve Güvenirlik analizlere göre; 40 maddelik Beslenme Okuryazarlığı Değerlendirme Aracının “genel beslenme”, ”okuduğunu anlama”, “ besin grupları”, “porsiyon” ve “etiket okuryazarlığı” olmak üzere beş faktör altında toplanmış ve ölçeğin hem toplam hem de alt boyutlarının güvenirlik katsayıları 0,60’ın üzerinde bulunmuştur. Ölçeğin toplam varyansı açıklama oranı %31.52’dir. Ölçeğin toplam güvenilirlik katsayısı %95 güven aralığında 0.746, test tekrar test güvenilirlik katsayısı 0.88’dir. Kişilerin beslenme okuryazarlık puanı açısından yaşam kalitesi puanında artış meydana geldiği tespit edilmiştir (r=0.213; p<0.05). Beslenme okuryazarlığı alt faktörlerinden alınan puanlar incelendiğinde; katılımcıların %98,6’sının genel beslenme, %90,7’sinin okuduğunu anlama bilgisinden, %100’ünün besin grupları, %44,4’ünün porsiyon miktarı ve %92,1’inin etiket okuryazarlığı ile ilgili sorulardan yeterli beslenme okuryazarlığı düzeyinde olduğu saptanmıştır. Sonuç: Beslenme Okuryazarlığı Değerlendirme Aracı, beş faktörlü yapısı ile Türkçe versiyonunda orta düzeyde güvenilirlik göstermiştir ve benzer çalışmalarla kıyaslandığında tutarlı sonuçlar elde edilmiştir. Katılımcıların beslenme okuryazarlığı seviyeleri yeterli düzeydedir. Beslenme okuryazarlığı, buna paralel olarak sağlıklı beslenme alışkanlıklarının ve yaşam kalitesinin toplumdaki tüm gruplarda artırılabilmesi için aileden başlanarak okul ve diğer profesyoneller eşliğinde beslenme eğitimi etkinlikleri düzenlenmeli ve bu faaliyetlerinin denetlemesi diyetisyenlerce yapılmalıdır. Ayrıca Beslenme okuryazarlık sonuçları, sürdürülebilir sağlıklı beslenmenin geliştirilmesinde, beslenme konusunda davranış değişikliğini hedefleyen stratejilerinin teşvik edilmesinde, beslenme rehberlerinin düzenlenmesinde, beslenme okuryazarlığı ulusal stratejisi ve eylem planı oluşturmada katkı verecektir.
