Halime UĞUR, Büşra DÖNMEZ GÜRBÜZ, Sakine Asya EVCİ GÜNEY, Yasemin ÖZTÜRK, Büşra DİKİCİ, Nisa FAZLILAR
İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi - 2026;11(3):599-612
Amaç: Bu çalışma, sürdürülebilir gıda okuryazarlığının yetişkinlerin beslenme davranışları ve besin tercihleri üzerindeki olası etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Gereç ve Yöntem: Bu kesitsel çalışmaya, İstanbul'da ikamet eden 18-65 yaş aralığında 400 yetişkin (172 erkek, 228 kadın) dâhil edilmiştir. Veriler; sosyodemografik özellikler, beyana dayalı alınan antropometrik ölçümler, beslenme davranışları, besin tercihleri ve fiziksel aktiviteyi kapsayan yapılandırılmış bir anket aracılığıyla toplanmıştır. Sürdürülebilirlikle ilişkili gıda okuryazarlığını değerlendirmek amacıyla Sürdürülebilir Gıda Okuryazarlığı Ölçeği (SFLS) kullanılmıştır. Bulgular: Sürdürülebilir Gıda Okuryazarlığı Ölçeği'nin çeşitli alt boyutlarında cinsiyete bağlı anlamlı farklılıklar saptanmıştır. Kadın katılımcılar, erkeklere kıyasla Sürdürülebilir Gıda Bilgisi-2 (SFK-2) (5,75 ve 5,5; p<0,001), Yemek ve Mutfak Becerileri (CKS) (6,0 ve 5,17; p<0,001), Tutumlar (ATT) (5,0 ve 4,67; p<0,001), Harekete Geçme Niyeti ve Harekete Geçme Stratejileri (AIS) (4,71 ve 4,28; p<0,001), Toplam Sürdürülebilir Gıda Bilgisi (SFK-T) (4,8 ve 4,5; p=0,005) ile genel SFLS puanlarında (132,0 ve 121,0; p<0,001) daha yüksek skorlar bildirmiştir. Belirli bir diyeti sürdüren bireylerde SFK-2 (6,0 ve 5,5; p=0,019), CKS (6,16 ve 5,66; p=0,002), AIS (5,0 ve 4,57; p=0,015) ve toplam SFLS puanları (138,0 ve 125,0; p=0,009) istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur. Düzenli ara öğün tüketen bireyler ise SFK-2 (6,0 ve 5,5; p=0,035) ve toplam SFLS (132,5 ve 124,0; p=0,012) puanlarında anlamlı artış göstermiştir. Beslenme eğitimi almış olan katılımcıların SFK-1 (4,66 ve 4,0; p<0,001), SFK-2 (6,0 ve 5,5; p=0,002), SFK-T (5,0 ve 4,6; p<0,001) ve toplam SFLS puanlarının (131,0 ve 125,0; p=0,011) anlamlı düzeyde yüksek olması, sürdürülebilir gıda okuryazarlığı ile formal beslenme eğitimi arasında pozitif bir ilişki olduğunu ortaya koymaktadır. Sonuç: Gıda okuryazarlığı puanları; cinsiyet, beslenme ile ilgili uygulamalara katılım, ara öğün tüketimi ve önceki beslenme eğitimi gibi değişkenlere göre anlamlı farklılıklar göstermiştir. Bu bulgular, ekolojik açıdan sorumlu beslenme alışkanlıklarının teşvik edilmesi ve daha geniş sürdürülebilirlik hedeflerine katkı sağlanması açısından gıda okuryazarlığının artırılmasının önemini vurgulamaktadır.
