Elif ÖNLÜ, Gül KIZILTAN
Başkent Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi - 2026;11(1):94-112
Amaç: Sürdürülebilir beslenme; çevresel kaynakların korunmasını, ekosistem üzerindeki baskının azaltılmasını ve toplum sağlığının uzun vadede desteklenmesini hedefleyen kapsamlı bir yaklaşım olup; bitkisel temelli besin tüketiminin artırılması, kırmızı et tüketi minin azaltılması, yerel ve mevsimsel ürünlerin tercih edilmesi ve gıda israfının en aza indirilmesi gibi temel ilkeleri içermektedir. Bu çalışma, yetişkinlerin sürdürülebilir beslenme bilgi ve tutum düzeylerinin besin seçimi üzerindeki etkilerini inceleye rek, bu davranışları şekillendiren unsurları bütüncül biçimde değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Gereç ve Yöntem: İlişkisel tarama modelindeki bu nicel araştırmanın örneklemini, kolayda örnekleme yöntemiyle ulaşılan 19 -58 yaş aralığındaki 276 gönüllü yetişkin oluşturmaktadır. Araştırmaya dahil edilme kriterleri; 19 yaş ve üzerinde olmak, herhangi bir kronik rahatsızlı ğı bulunmamak ve gönüllü katılım sağlamak olarak belirlenmiştir. Eksik veri girişi yapan katılımcılar ile yapılan uç değer analizleri neticesinde saptanan aykırı veriler çalışma dışı tutulmuştur. Örneklem büyüklüğü G*Power analizi ile doğrulanmış (orta düzey etki büyüklüğü, f²=0,15; güç=0,99); gerekli etik kurul onayları alınmıştır. Veriler; Kişisel Bilgi Formu, Sürdürülebilir Beslenme Bilgi ve Tutum Anketi ile Besin Seçimi Anketi kullanılarak çevrim içi ortamda toplanmıştır. Verilerin analizinde SPSS 25.0 programı kullanılmış; normal dağılım varsayımları kontrol Yetişkinleri n Sürdürülebilir Beslenme Bilgi ve Tutumlarının, Besin Seçimlerine Etkisinin Değerlendirilmesi 95 edildikten sonra tanımlayıcı istatistikler, bağımsız örneklem t -testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), Tukey HSD ve çoklu doğrusal regresyon analizleri uygulanmıştır . Bulgular: Katılımcıların %68,1'i (n=188) kadın ve %31,9'u (n=88) erkektir. Ortalama yaş 32,82 +/-8,60 yıldır. Kadınların sürdürülebilir diyeti tanımlama bilgisi (47,87 +/- 9,96) ve toplam anket puanları (85,66 +/-12,06), erkeklerden (41,76+/-12,15 ve 79,11+/-15,53) anlamlı de recede yüksek saptanmıştır (p<0,001). Eğitim seviyesi arttıkça, tüm katılımcıların bilgi ve tutum puanlarında istatistiksel olarak anlamlı ve doğrusal bir artış gözlenmiştir (p<0,05). Regresyon analizi; sürdürülebilirlik bilgisinin fiyat algısını negatif yönde ve sınırda anlamlı yordadığını (p<0,05), bilgi düzeyi arttıkça fiyatın bir engel olma niteliğinin azaldığını göstermiştir. Sonuç: Çalışma; kadın ve yüksek eğitimli bireylerde sürdürülebilir beslenme farkındalığının daha yüksek olduğunu, ancak bu durumun lezzet ve pratiklik gibi yerleşik seçim kriterlerini değiştirmede henüz yetersiz kaldığını ortaya koymuştur. Sürdürülebilirlik bilgi sinin artmasıyla fiyatın engelleyici rolünün azaldığı saptandığından, sürdürülebilir beslenme okuryazarlığını merkeze alan toplum sağlığı politikalarına öncelik verilmelidir.
