Şenay GÖKSU, Nurten BAKAN
Ulusal Travma ve Acil Cerrahi Dergisi - 2026;32(9):1042-1052
AMAÇ: Travmatik beyin hasarı (TBH) hastaları, yüksek morbidite ve mortalite oranlarıyla yoğun bakım ünitelerinde (YBÜ) takip ettiğimiz hastalar içinde önemli bir yere sahiptir. Çalışmamızın amacı, YBÜ'de TBH nedeniyle yatan hastalarda primer olarak mortaliteyi öngören parametreleri ve skorlamaları belirlemek, sekonder olarak ise etiyoloji ile bu parametrelerin TBH hastaları üzerindeki dağılımını değerlendirmektir. GEREÇ VE YÖNTEM: Etik kurul onayı ve hasta yakını onamı sonrasında, 2021-2023 yılları arasında hastanemiz Anesteziyoloji ve Reanimasyon YBÜ'süne kabul edilen 18 yaş ve üzeri TBH hastaları retrospektif kohort çalışmamıza dahil edildi. TBH hastalarının demografik özellikleri ile YBÜ'ye kabul sırasındaki klinik özelliklerini içeren 18 ayrı parametrenin mortalite ile ilişkisi ve dağılımları karşılaştırıldı. Tek değişkenli ve çok değişkenli analizler, mortalite için odds oranını tahmin etmek amacıyla kullanıldı. BULGULAR: Çalışmaya dahil edilen 194 hastanın %80.4'ü erkek olup, yaş ortalamaları 39.1+/-19.8 yıl, mortalite oranı ise %35.1 idi. Exitus olmayan ve olan hastalar karşılaştırıldığında, exitus olan hastalarda ortalama Glasgow Koma Skoru (GKS) (5.7+/-3.1'e karşı 10.1+/-3.1, p<0.001), Revize Travma Skoru (RTS) (5.25+/-2.1'e karşı 10.6+/-2.7), operasyon varlığı oranı (%33.8'e karşı %53.2, p<0.01) ve epidural hematom (EDH) varlığı oranı (%33.8'e karşı %53.2, p<0.01) daha düşüktü. Ortalama APACHE II skoru (29'a karşı 13, p<0.001), APACHE II skoruna göre tahmini mortalite yüzdesi (55'e karşı 12, p<0.001), stres indeksi (SI) (62.3+/-29.5'e karşı 42.4+/-19.2, p<0.001), intraserebral hematom/hemoraji (ICH) varlığı oranı (%52.9'a karşı %30.2, p<0.01), kafatası kemiğinde kırık varlığı oranı (%80.9'a karşı %24.6, p<0.01) ve entübasyon varlığı oranı (%94.1'e karşı %60.3, p<0.01) ise daha yüksek olarak saptandı. Çok değişkenli analizde mortalitenin anlamlı bağımsız belirleyicileri; yüksek APACHE II skoru (OR: 1.292 [1.192-1.400], p<0.001), yüksek SI (OR: 0.820 [0.699-0.921], p<0.001) ve eşlik eden kafatası kemiği kırığı varlığı (OR: 4.982 [1.894-13.103], p<0.001) idi. SONUÇ: Çalışmamızda özellikle yüksek APACHE II skoru, yüksek SI, kafatası kemiği kırığı varlığı, düşük GKS skoru, düşük RTS, entübasyon ve ICH varlığı yüksek mortalite ile ilişkiliyken; operabilite ve EDH varlığı düşük mortalite ile ilişkiliydi. Bu nedenle, TBH olgularının takibinde erken tedaviye başlanması ve yüksek mortalitenin önlenmesi amacıyla bu parametrelerin öncelikli olarak göz önünde bulundurulması gerektiği kanaatindeyiz.
