Fikret IŞIK, İsmail SARIKAN
Turkish Journal of Health and Sport - 2026;7(1):21-30
Amaç: Bu araştırma, YouTube platformunda sağlık profesyoneli olmayan içerik üreticilerinin sağlık mesajlarını nasıl sunduklarını ve bu içeriklerin pazarlama stratejileriyle nasıl ilişkilendiğini incelemektedir. Gereç ve Yöntem: Türkçe ve İngilizce yayın yapan toplam 60 kanal (her dilden 30) betimsel ve karşılaştırmalı nitel içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Kanallar; abone sayısı, görüntülenme oranı, video sayısı ve konu temaları gibi değişkenler açısından; videolar ise başlık, beğeni sayısı, içerik teması gibi değişkenler bakımından incelenmiştir. Sağlık temalı içerikler, tıp literatüründeki güncel bulgularla karşılaştırılmıştır. Veri toplama süreci, YouTube'un açık istatistikleri ve kanal meta verilerinin manuel kodlanması yoluyla Temmuz-Eylül 2025 tarihleri arasında yürütülmüştür. Kodlama süreci iki araştırmacı tarafından bağımsız olarak gerçekleştirilmiştir. Veriler, frekans dağılımları, yüzde analizleri ve ortalama değerler gibi tanımlayıcı istatistiklerle değerlendirilmiştir. Bulgular: sağlık profesyoneli olmayan fenomenlerin içeriklerinde yüksek ticari yönelim ve bilimsel temelden uzak iddiaların yoğun olduğunu göstermektedir. Her iki dil grubunda da en yaygın temalar beslenme ve gıda destekleri, bitkisel sağlık çözümleri ve genel yaşam tarzı önerileridir. Türkçe içerikler "doğal şifa" ve "mucizevi çözüm" vurgusuna odaklanırken, İngilizce içerikler "fitness", "detoks" ve "anti-aging" temalarıyla daha küresel bir dil kullanmaktadır. Bulgular, izlenme oranı yüksek videolarda abartılı, hızlı sonuç vaat eden iddiaların öne çıktığını, bu içeriklerin çoğunun yanlış bilgilendirme potansiyeli taşıdığını ortaya koymuştur. YouTube'daki sağlık içeriklerinin popülerlik-bilimsellik dengesinin zayıf olduğu, fenomenlerin kişisel deneyim ve otantiklik vurgusuyla tüketici davranışlarını etkilediği belirlenmiştir. Sonuç: Dijital sağlık iletişiminde güvenilirliği ve etik sorumluluğu artırmaya yönelik adımlar önerilmektedir. Sağlık kurumları, fenomenlerle iş birliği yaparak doğrulanmış bilgilerin yayılımını desteklemelidir. YouTube gibi platformlar, algoritmalarında içerik doğruluğu kriterlerini öne çıkarmalıdır. Tüketicilerin dijital sağlık okuryazarlığı geliştirilmeli; izleyiciler iddiaları sorgulama becerisine sahip olmalıdır. İçerik üreticilerine yönelik eğitimler, etik beyan, bilimsel doğruluk ve kaynak kullanımı konularında güçlendirilmelidir.
