H KAFADAR
3P Psikiyatri Psikoloji Psikofarmakoloji Dergisi - 2005;13(4):261-266
Bu makalede zeka kuramları tarihsel gelişim sırasında ele alınmıştır. Geçtiğimiz yüzyılın başlarında Charles Spearman’m zekaya ilişkin çalışmaları ile, modern psikoloji içerisindeki yerini alan bu konu, halen güncelliğini korumakta ve bilim adamlarınca, zekayı açıklamaya çalışan pek çok kuram ileri sürülmektedir. Ayrıca bilgisayar teknolojisinde ve buna bağlı olarak istatistiksel analizlerdeki İlerlemeler de, zeka konusunda yeni gelişmelere neden olmaktadır. Günümüzde zeka kuramları genellikle psikometrik kuramlar ve bilişsel kuramlar olarak iki gruba ayrılmaktadır. Bu kuramların ortak çıkış noktası ise, Spearman’m iki-faktor kuramı’dır. Psikometrik kuramlar Spearman tarafından ortaya atılan görüşleri, görgül veriler ışığında istatistiksel analizlerle desteklemeye çalışırken, bilişsel kuramlar da zeka kavramı içerisinde yer alan bilişsel süreçlerin neler olduğunu ve bunların birbirleri ilişkisi üzerinde durmaktadır. Psikometrik kuramlar içerisinde Thorndike’ın zekanın çok faktörlü kuramı, Thurstone’nun temel zihinsel yetenekleri, Guilford’un zihin yapısı modeli, Vernon’un yeteneklerin hiyerarşik kuramı, Horn ve Cattell’in akıcı ve kristalize zeka kuramı, Carroll’un üç katman/tabaka kuramı; bilişsel kuramlar içerisinde ise, Piaget’nin bilişsel-gelişim kuramı, Sternberg’in zekanın üç bileşeni, Gardner’m çoklu zekası, Gustafsson’un birleştirici modeli bulunmaktadır.
